گاز دادن در حالت درجا؛ آیا به موتور خودرو کمک می‌کند یا به آن آسیب می‌زند؟

بعضی رانندگان پس از روشن کردن خودرو، به‌ویژه در روزهای سرد، چند بار پدال گاز را فشار می‌دهند تا موتور سریع‌تر گرم شود یا روغن با سرعت بیشتری به قطعات مختلف برسد. گروهی دیگر نیز تصور می‌کنند بالا بردن دور موتور در حالت توقف، به شارژ بهتر باتری یا آماده شدن خودرو برای حرکت کمک می‌کند؛ اما آیا گاز دادن در حالت درجا واقعاً فایده‌ای دارد؟ باید دانست در خودروهای امروزی، این کار معمولاً ضرورتی ندارد و در شرایطی حتی می‌تواند مصرف سوخت و استهلاک را افزایش دهد.

موتور خودرو پس از روشن شدن، برای رسیدن به دمای کاری مناسب به زمان نیاز دارد. در این فاصله، روغن موتور به گردش درمی‌آید و به‌تدریج دمای قطعات مختلف افزایش پیدا می‌کند. با این حال، بالا بردن دور موتور در حالت توقف، روش مناسبی برای کوتاه کردن این فرایند نیست. موتور در حالت درجا بار چندانی تحمل نمی‌کند و بخش‌هایی مانند گیربکس، دیفرانسیل، بلبرینگ چرخ‌ها و لاستیک‌ها نیز با گاز دادن در حالت توقف گرم نمی‌شوند.

به همین دلیل، کارشناسان توصیه می‌کنند پس از روشن شدن موتور و پایدار شدن دور آن، خودرو با فشار ملایم پدال گاز به حرکت درآید تا مجموعه قوای محرکه به‌تدریج گرم شود.

البته این توصیه به معنای حرکت پرفشار بلافاصله پس از استارت نیست. در دقایق ابتدایی، باید از شتاب‌گیری شدید، دور موتور بالا و وارد کردن بار سنگین به پیشرانه خودداری کرد. این موضوع در هوای سرد اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا روغن موتور در دمای پایین غلیظ‌تر است و موتور برای رسیدن به شرایط کاری مناسب به زمان نیاز دارد.

نخستین پیامد این کار، مصرف سوخت بدون طی کردن مسافت است. هرچه دور موتور بالاتر برود، میزان سوخت مصرفی نیز افزایش پیدا می‌کند؛ درحالی‌که خودرو هیچ حرکتی ندارد. این مسئله به‌خصوص در شرایطی که راننده برای چند دقیقه پدال گاز را نگه می‌دارد، کاملاً غیرضروری است.

از سوی دیگر، گاز دادن شدید به موتور سرد می‌تواند پیش از آنکه روغن و قطعات به شرایط مناسب برسند، فشار بیشتری به مجموعه پیشرانه وارد کند. در موتورهای توربوشارژ نیز بالا بردن ناگهانی دور موتور در حالت سرد، بدون نیاز واقعی، توصیه نمی‌شود. همچنین دور موتور بالا در حالت بدون بار، به‌ویژه در برخی موتورهای دیزلی، می‌تواند با احتراق نامناسب، دود بیشتر و عملکرد نامطلوب همراه باشد.

ادامه طولانی کارکرد موتور در حالت درجا نیز فایده‌ای ندارد. احتراق در شرایط دمایی نامناسب می‌تواند به تشکیل رسوبات و ورود بخشی از سوخت نسوخته به روغن منجر شود. در نتیجه، طولانی کردن زمان کارکرد موتور در حالت توقف، برخلاف تصور برخی رانندگان، لزوماً به حفظ سلامت پیشرانه کمک نمی‌کند.

در خودروهای انژکتوری امروزی، سیستم مدیریت موتور میزان سوخت موردنیاز برای روشن شدن و کارکرد اولیه را به‌صورت خودکار تنظیم می‌کند؛ بنابراین فشردن پدال گاز برای کمک به استارت یا بالا بردن دور موتور، معمولاً ضرورتی ندارد. در اغلب شرایط، کافی است پس از روشن کردن خودرو چند لحظه صبر کنید تا دور موتور به وضعیت پایدار برسد و سپس با رانندگی آرام حرکت کنید. در هوای بسیار سرد یا خودروهایی با دستورالعمل خاص، توصیه سازنده در دفترچه راهنما اولویت دارد.

اگر هدف از گاز دادن، شارژ باتری است نیز باید توجه داشت که بالا بردن دور موتور در حالت توقف، راهکار مناسبی برای جبران ضعف باتری یا رفع مشکل سیستم شارژ نیست. در صورت تکرار خالی شدن باتری، باید سلامت باتری، دینام و اتصالات برقی بررسی شود. همچنین اگر موتور در حالت درجا لرزش غیرعادی دارد یا دور آن نوسان می‌کند، فشار دادن پدال گاز فقط ممکن است نشانه‌های ایراد را موقتاً پنهان کند و جای عیب‌یابی را نمی‌گیرد.

در مجموع باید گفت گاز دادن در حالت درجا نه راهکار مؤثری برای گرم کردن سریع‌تر موتور است و نه ضرورتی برای آماده‌سازی خودرو. بهترین روش برای بیشتر خودروهای امروزی، روشن کردن موتور، فرصت دادن کوتاه برای پایدار شدن عملکرد آن و سپس حرکت با سرعت و دور موتور متعادل است. به این ترتیب، موتور و سایر اجزای خودرو به‌تدریج گرم می‌شوند، بدون آنکه سوخت اضافی در زمان توقف مصرف شود یا فشار غیرضروری به پیشرانه وارد آید.