خودروهای کوچک کی کار چطور حمل‌ونقل ژاپن را متحول کردند؟

رهبران اتحادیه اروپا به‌تازگی با پیشنهادی برای ایجاد یک کلاس جدید از خودروهای کوچک و ارزان‌قیمت موافقت کرده‌اند. هدف از این کار کمک به خودروسازان اروپایی برای رقابت در بازار نفس‌گیر خودروهای برقی است. این کلاس جدید که E-car نام گرفته، مستقیماً از پدیده موفق ژاپنی یعنی کی‌کار الهام گرفته شده است؛ اما داستان تولد کی‌کارها هیچ شباهتی به شرایط امروز اروپا ندارد. قصه آن‌ها از دل خاکستر ژاپنِ شکست‌خورده در جنگ جهانی دوم و در سال ۱۹۴۹ آغاز شد؛ زمانی که داشتن یک خودروی شخصی، رؤیایی دست‌نیافتنی بود.

ژاپنِ پیش از جنگ، در صنعت خودروسازی از غرب بسیار عقب بود. اوج تولید سالانه آن‌ها تنها به ۱۵ هزار دستگاه موتورسیکلت و وانت‌های سه‌چرخ محدود می‌شد. در شهرها، گاری‌هایی که گاوها می‌کشیدند، ابزار اصلی حمل‌ونقل تجاری بودند و مردم عادی با دوچرخه رفت‌وآمد می‌کردند. خودروهای ژاپنی، کالایی لوکس و کمیاب به‌حساب می‌آمدند. پس از شکست در جنگ و اشغال توسط متفقین، ژاپن از ساخت خودرو منع شد. البته با زیرساخت‌های صنعتی که بر اثر بمباران‌های بی‌وقفه تقریباً نابود شده بود، توانی هم برای این کار نداشت؛ اما شروع جنگ کره در سال ۱۹۴۸ ورق را برگرداند. نیاز متفقین به منابع، باعث شد واردات نفت سنگین و سنگ‌آهن به ژاپن افزایش یابد و مواد اولیه لازم برای ساخت خودرو فراهم شود.

در اکتبر ۱۹۴۹ وزارت بازرگانی و صنعت ژاپن با اعلام یک سیاست جدید، سهمیه‌بندی مواد اولیه را پایان داد و راه را برای تولد دوباره صنعت خودرو هموار کرد. در همان سال، اصلاحیه‌ای در قوانین وسایل نقلیه ژاپن، دسته‌بندی جدیدی برای خودروهای ارزان و سبک یا کی‌کار ایجاد کرد. بااین‌حال، اولین جرقه‌ها پس از اصلاحیه‌های بعدی در سال ۱۹۵۰ زده شد که ابعاد مجاز خودرو را به طول ۳ متر، عرض ۱.۳ متر و ارتفاع ۲ متر و حجم موتور را به ۳۶۰ سی‌سی افزایش داد. اولین کی‌کار تاریخ، اتو صندل نام داشت که در سال ۱۹۵۲ متولد شد. این یک خودروی دونفره کوچک و عجیب بود که با موتور میتسوبیشی ساخته شده بود. چندی بعد در سال ۱۹۵۴، مدل دیگری به نام فلاینگ فِدر توسط یک مهندس سابق داتسون طراحی شد؛ اما هر دو پروژه شکست خوردند و درمجموع تنها ۲۰۰ دستگاه صندل و ۴۸ دستگاه فِدر فروخته شد.

موتور محرک واقعی کی‌کارها در می ۱۹۵۵ روشن شد. وزارت تجارت و صنعت، در راستای بازسازی اقتصاد ژاپن، «طرح توسعه شبکه خودروی مردمی» را اعلام کرد. اهداف این طرح ساخت خودرویی با ظرفیت دو یا چهار نفر، توانایی حمل بیش از ۱۰۰ کیلوگرم بار، حداکثر سرعت ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت، مصرف سوخت ۳.۴ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر، موتور ۳۵۰ تا ۵۰۰ سی‌سی و قیمت تمام‌شده زیر ۱۵۰ هزار ین بود. بیشتر شرکت‌ها این طرح را غیرممکن دانستند، به‌خصوص بدون هیچ یارانه دولتی اما یک شرکت تازه تأسیس که از بقایای شرکت هواپیماسازی ناکاجیما شکل گرفته بود یعنی سوبارو، چالش را پذیرفت.

سوبارو با مدل 360 در سال ۱۹۵۸ به میدان آمد و بازار را منفجر کرد. این خودرو یک موفقیت فوری بود. سیستم تعلیق نرم و پایدار، موتور کوچک اما پرانرژی و طراحی هوشمندانه‌اش، دقیقاً همان چیزی بود که جامعه ژاپن به آن نیاز داشت. در همان سال، سوزوکی نیز با یک ون کوچک بر اساس مدل سوزولایت، اولین کی‌کار تجاری واقعی را عرضه کرد. موفقیت سوبارو، راه را برای رقبایی چون مزدا، داتسون و میتسوبیشی باز کرد. نتیجه شگفت‌انگیز بود به‌نحوی‌که فروش کی‌کارها از تنها ۴۸ دستگاه در سال ۱۹۵۵ و ۱۱۰۲ دستگاه در سال ۱۹۵۸، به ۷۷٬۶۳۲ دستگاه در سال ۱۹۶۰ جهش کرد. این خودروهای فسقلی، ژاپن را به حرکت درآوردند و به بخشی جدایی‌ناپذیر و محبوب از فرهنگ خودرویی این کشور تا به امروز تبدیل شدند.