جالب‌ترین خودروهای تک سیلندر تاریخ، از بی‌ام‌و تا رکوددار نوربرگ‌رینگ!

وقتی حرف از پیشرانه‌های تک سیلندر می‌شود، اغلب وسایلی مثل موتورسیکلت‌های سبک در ذهن تداعی می‌شود زیرا این پیشرانه‌ها معمولاً در خودروها استفاده نمی‌شوند چراکه در موتورهای تک سیلندر به دلیل وجود تنها یک پیستون، نیروهای عمودی و لرزش‌های ذاتی ناشی از حرکت رفت‌وبرگشتی پیستون به‌شدت بالا است و هیچ سیلندر دیگری وجود ندارد تا این ضربات را خنثی کند. این مشکل در موتورسیکلت‌ها به دلیل طراحی خاص و وزن کم قابل‌تحمل است اما در خودرو آزاردهنده خواهد بود.

از طرفی، این پیشرانه‌ها قدرت محدودی دارند و پاس کردن استانداردهای آلایندگی روز با آن‌ها کار دشواری است. با وجود تمامی این چالش‌های فنی، خودروهای کوچک و اقتصادی متعددی در طول تاریخ بوده‌اند که برای کاهش هزینه‌های ساخت، مصرف سوخت و وزن، تمام این قوانین نانوشته را زیر پا گذاشته و به سراغ قلب‌های تپنده تک سیلندر رفته‌اند که در ادامه با جالب‌ترین آن‌ها آشنا می‌شویم.

در دوران پس از جنگ جهانی دوم که اروپا با بحران شدید اقتصادی و کمبود سوخت مواجه بود، ب‌ام‌و در آستانه ورشکستگی کامل قرار داشت. نجات‌دهنده این شرکت، یک خودروی کوچک ایتالیایی به نام ایزتا بود که ب‌ام‌و حق امتیاز آن را خریداری کرد. عجیب‌ترین ویژگی ایزتا، در ورودی آن بود که در جلوی ماشین قرار داشت.

مهندسان ب‌ام‌و برای تأمین نیروی این خودرو سراغ بخش موتورسیکلت‌سازی خود رفتند و یک پیشرانه ۲۵۰ سی‌سی تک سیلندر هوا خنک با ۱۲ اسب بخار قدرت را انتخاب کردند که بعداً با یک نمونهٔ ۳۰۰ سی‌سی ۱۳ اسب بخاری جایگزین شد و خودرو را به حداکثر سرعت ۸۵ کیلومتر بر ساعت می‌رساند. این پیشرانه در بخش عقب و سمت راست خودرو نصب شده بود تا تعادل وزنی ماشین با راننده حفظ شود. ایزتا با فروش بیش از ۱۶۰ هزار دستگاه، به پرفروش‌ترین خودروی تک سیلندر تاریخ تبدیل شد و ب‌ام‌و را از نابودی حتمی نجات داد.

در اواخر دهه ۱۹۴۰ میلادی، یک مهندس هوانوردی بریتانیایی به نام لارنس باند، ایده ساخت یک خودروی سه‌چرخ اقتصادی و سبک را مطرح کرد. این ایده توسط شرکت شارپز با نام باند مینی‌کار به تولید انبوه رسید و به یکی از محبوب‌ترین وسایل نقلیه بریتانیای پس از جنگ تبدیل شد. مینی‌کار به دلیل قوانین مالیاتی انگلیس که از سه‌چرخ‌ها مالیات بسیار کمتری (در حد موتورسیکلت) می‌گرفت، به مدت ۱۸ سال و در چندین نسل مختلف بین سال‌های ۱۹۴۹ تا ۱۹۶۶ تولید شد. بدنه نسخه‌های اولیه این خودرو کاملاً از جنس آلومینیوم و بدون در و سقف ساخته شده بود تا وزن آن به حداقل برسد.

نکته شگفت‌انگیز مهندسی مینی‌کار یکپارچه بودن موتور، گیربکس و چرخ جلو بود و با چرخاندن فرمان، کل مجموعه موتور و گیربکس همراه با چرخ جلو تا ۹۰ درجه می‌چرخید که شعاع گردش کوتاهی را فراهم می‌کرد. درحالی‌که مدل‌های اولیه از موتور ۱۲۲ سی‌سی با قدرت تنها ۵ اسب بخار استفاده می‌کردند، آخرین نسل این خودرو یعنی مارک G که بین سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۶ روی خط تولید بود، به خودرویی بسیار کامل‌تر با در، سقف ثابت و ترمزهای هیدرولیکی تبدیل شد. مارک G به یک پیشرانه حجیم‌تر ۲۵۰ سی‌سی تک سیلندر دو زمانه ساخت شرکت ولیرز مجهز شده بود که ۱۲ اسب بخار قدرت تولید می‌کرد.

اگر فکر می‌کنید خودروهای تک سیلندر فقط متعلق به دوران پس از جنگ جهانی دوم بودند در اشتباهید زیرا هندی‌ها ثابت کرده‌اند که در قرن بیست و یکم هم می‌توان از این فرمول استفاده کرد. ماهیندرا جیتو یک خودروی تجاری کوچک است که در دو نسخه ون و وانت برای خیابان‌های فوق‌العاده شلوغ و متراکم شهرهای بزرگ هند طراحی شده است. این خودرو با دو پیشرانهٔ دیزلی و CNG تولید می‌شود که هردو تک سیلندر هستند و زیر اتاق بار نصب می‌شوند.

نسخه دیزلی جیتو به یک پیشرانه ۶۲۵ سی‌سی مجهز شده که هرچند تنها ۱۶ اسب بخار قدرت دارد اما گشتاور مناسب ۴۲ نیوتن‌متری را در دورهای بسیار پایین در اختیار راننده می‌گذارد و درعین‌حال مصرف سوخت خیره‌کننده ۳٫۱ لیتر در هر صد کیلومتر را ثبت می‌کند اما موضوع جالب‌تر نسخهٔ CNG است زیرا ماهیندرا توانسته یک موتور تک سیلندر ۶۲۵ سی‌سی گازسوز را با استانداردهای آلایندگی سخت‌گیرانه روز تطبیق دهد که خروجی به‌مراتب بهتری داشته و ۲۰ اسب بخار قدرت و ۴۴ نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کند. پیکاپ جیتو علیرغم ابعاد کوچک و پیشرانهٔ تک سیلندر، بسته به مدل ظرفیت بار قابل‌توجهی بین ۷۱۵ تا ۸۱۵ کیلوگرم دارد.

باجاج کیوت که به‌عنوان یک چهارچرخه شناخته می‌شود، تلاش جدی صنعت خودروسازی هند برای جایگزینی توک‌توک‌های سه‌چرخ با یک خودروی چهارچرخ ایمن‌تر، مسقف و پایدارتر بود. کیوت با بدنه‌ای ترکیبی از پلاستیک و فایبرگلاس روی شاسی فولادی، فضای کافی برای چهار سرنشین بزرگ‌سال را فراهم می‌کند و در بسیاری از کشورهای جهان به‌عنوان یک خودروی سواری اقتصادی شهری یا تاکسی کاربرد دارد. یکی از بزرگ‌ترین برگ‌های برنده باجاج کیوت قیمت بسیار ارزان است به‌گونه‌ای که با قیمت پایه‌ای در حدود ۴ هزار دلار، عنوان یکی از ارزان‌ترین خودروهای چهارچرخ جهان را یدک می‌کشد.

کیوت از یک پیشرانه ۲۲۰ سی‌سی تک سیلندر چهارزمانه انژکتوری مجهز به تکنولوژی اختصاصی دو شمع در سیلندر باجاج استفاده می‌کند که در عقب نصب شده است. این موتور کوچک توانایی تولید ۱۳ اسب بخار قدرت و ۲۰ نیوتن متر گشتاور را دارد و در نسخهٔ CNG هم با ۱۱ اسب بخار قدرت ارائه می‌شود. مصرف سوخت این خودرو نیز دست‌کمی از موتورسیکلت‌ها ندارد و تنها ۲.۸ لیتر بنزین در هر صد کیلومتر می‌سوزاند.

شرکت فرانسوی لیژیه که روزگاری در مسابقات فرمول یک حضور داشت، امروز یکی از چهار تأمین‌کننده اصلی قطعات خودروهای مسابقه‌ای استقامتی است. بااین‌حال، لیژیه در کنار این پروژه‌های موتوراسپرت، بزرگ‌ترین سازنده میکروکارهای شهری اروپا نیز هست که در کلاس L6e (چهارچرخه‌های سبک) تولید می‌شوند. یکی از جالب‌ترین محصولات این شرکت که هنوز هم در حال تولید است، هاچ‌بک شیک، مدرن و جوان‌پسندی بنام JS50 است که در داخل کابین امکاناتی چون مانیتور لمسی بزرگ، دوربین دنده‌عقب و سیستم صوتی پیشرفته پایونیر را ارائه می‌کند.

لیژیه در جدیدترین نسخه JS50 از یک پیشرانهٔ تک سیلندر دیزلی پیشرفتهٔ ۵۰۰ سی‌سی استفاده کرده که به سیستم سوخت‌رسانی کامن ریل، فیلتر ذرات دیزل و سیستم تزریق ادبلو مجهز شده تا استانداردهای سخت‌گیرانه یورو ۵ پلاس را پاس کند. بااین‌حال، به دلیل قوانین اروپا، قدرت این پیشرانه روی ۸ اسب بخار و حداکثر سرعت روی ۴۵ کیلومتر بر ساعت محدود شده تا نوجوانان از ۱۴ سالگی بتوانند بدون نیاز به گواهینامه کامل با آن رانندگی کنند. گشتاور این پیشرانه هم ۲۷ نیوتن متر است. البته JS50 خودروی چندان ارزانی نیست و ۱۵ هزار یورو قیمت دارد. جالب اینکه JS50 راهی پیست نوربرگ‌رینگ هم شده و با ثبت زمان ۲۸ دقیقه و ۲۵.۸ ثانیه، رسماً عنوان رکورد کندترین خودروی جهنم سبز را از آن خود کرد!