در ایران وقتی حرف از پیشرانههای دیزلی میشود همه به یاد کامیونها، اتوبوسها و یا نهایتاً پیکاپها میافتیم زیرا چندین دهه است که هیچ خودروی سواری دیزلی در ایران عرضه نشده است. بااینحال، شرایط در اروپا کاملاً متفاوت است. خودروهای دیزلی در این قاره بسیار متداولتر هستند و به همین بهانه، نگاهی داریم به تلاش بزرگ فولکسواگن برای تولید یکی از قدرتمندترین پیشرانههای دیزلی تاریخ برای خودروهای سواری؛ یک موتور ۴ لیتری V8 توئین توربو که در بسیاری از خودروهای لوکس و شاسیبلندهای ردهبالا به کار گرفته شد. این پیشرانه توانست فراتر از ۴۰۰ اسب بخار قدرت تولید کند و درعینحال، به لطف مهندسی پیشرفته، بسیار آرام و متمدن بود اما افسوس که این نیروگاه قدرتمند اکنون کنار گذاشته شده است و بهاحتمالزیاد، هیچوقت موتوری مشابه آن دوباره ساخته نخواهد شد.
فولکسواگن؛ خالق اوج مهندسی پیشرانههای دیزلی
پرفورمنس موتور ۴ لیتری TDI که در سال ۲۰۱۳ معرفی شد، نقش پیشرانه پرچمدار دیزلی فولکسواگن را بر عهده داشت. این موتور درواقع جانشین پیشرانه حجیمتر ۴.۲ لیتری V8 توئین توربو TDI محسوب میشد. آئودی SQ7 در سال ۲۰۱۶ به همراه پورشه پانامرا، نخستین میزبانان این موتور قدرتمند بودند. بنتلی بنتایگا نیز در سال ۲۰۱۷ به جمع استفادهکنندگان این پیشرانه ۴ لیتری پیوست و پسازآن، آئودی SQ8 در سال ۲۰۱۹ به این فهرست اضافه شد. فولکسواگن توارگ نیز آخرین مدلی بود که در مدل سال ۲۰۲۱ از این موتور بهره برد. همه این نامها از بزرگترین و لوکسترین خودروهای گروه فولکسواگن محسوب میشوند. چنین خودروهایی به موتورهایی قدرتمند نیاز دارند و پیشرانه ۴ لیتری TDI با دست پر به میدان آمده بود.
میزان خروجی قدرت این موتور بسته به خودرو کمی متفاوت بود. برای نمونه، مدلهایی مانند فولکسواگن توارگ قدرتی معادل ۴۲۲ اسب بخار ارائه میدادند درحالیکه محصولات آئودی، بنتلی و پورشه عدد ۴۳۵ اسب بخار را به رخ میکشیدند. بااینحال، گشتاور تمامی نسخهها روی عدد یکسان و خیرهکننده ۹۰۰ نیوتن متر تنظیم شده بود. پرفورمنس این خودروها هم با وجود وزن سنگین ۲.۵ تنی چشمگیر بود. برای مثال، پورشه پانامرای مجهز به این موتور توانست شتاب صفر تا صد کیلومتر بر ساعت را تنها در ۴.۳ ثانیه ثبت کند. مدلهای دیزلی آئودی زمان ۴.۵ ثانیه را بر جای گذاشتند و بنتلی بنتایگا و فولکسواگن توارگ نیز رکورد ۴.۶ ثانیه را ثبت کردند. پیشرانه ۴ لیتری TDI فولکسواگن به جهان ثابت کرد که پیشرانههای دیزلی صرفاً برای کامیونها یا یدک کشی ساخته نشدهاند. فولکسواگن موفق شد موتوری دیزلی خلق کند که با برخی از قابلاحترامترین پیشرانههای بنزینی در خودروهای لوکس آن دوران رقابت کرده و حتی آنها را پشت سر بگذارد.
غلبه بر ضعفهای سنتی دیزل با مهندسی خیرهکننده
اگرچه موتورهای دیزلی به داشتن گشتاور بالا در دورهای پایین و توانایی عالی در یدک کشی شهرت دارند اما عملکرد اسپرتی ندارند. بااینحال، موتور ۴ لیتری TDI با بهرهگیری از مهندسی اصیل آلمانی به استقبال این چالشها رفت. یکی از ارکان اصلی قدرت بالای این موتور، استفاده از سیستم توربوشارژر ترتیبی بود که کمک میکرد موتور در بازه وسیعتری از دور موتور، قدرت خود را حفظ کند؛ ویژگی کمیابی که در کمتر توربو دیزلی دیده میشود؛ اما این تنها راز موفقیت نبود؛ در کنار توربوشارژرهای خاص، یک کمپرسور الکتریکی ۴۸ ولتی هم تعبیه شد تا پیش از وارد مدار شدن توربوها، هوا را به موتور تزریق کند و عملاً هیچ اثری از تأخیر توربو در این پیشرانه حس نشود. بهمحض اینکه گازهای اگزوز به توربوها میرسیدند، کمپرسور الکتریکی خاموش میشد تا وظیفه تأمین بوست مستقیماً به خود موتور محول شود.
سیستم سوخترسانی این پیشرانه از نوع تزریق مستقیم بود و میتوانست سوخت دیزل را با فشار شگفتانگیز ۲۹ هزار psi تزریق کند. فولکسواگن برای واحد کنترل الکترونیکی سراغ نمونه بوش MD1 رفت؛ کامپیوتری که بهطور اختصاصی برنامهنویسی شده بود تا گشتاور فوقالعاده دور پایین را با عملکرد دور موتور بالا متعادل کند و رفتاری شبیه به یک موتور بنزینی معمولی را به نمایش بگذارد. با ترکیب تمامی این راهکارها، فولکسواگن توانست سطحی از نرمی و سکوت را به موتور دیزلی خود تزریق کند که کاملاً شایسته نامهای بزرگی چون آئودی، بنتلی و پورشه باشد.
مقصر اصلی مرگ این موتور
در آستانه سال ۲۰۲۰، پارلمان اتحادیه اروپا قوانین سختگیرانه جدیدی را در قالب پکیجی به نام Euro 6d تصویب کرد. این قوانین جدید شامل تمامی موتورهای دیزلی مسافری میشد و فناوریهایی نظیر تزریق ادبلو را اجباری میکرد. این یعنی موتورهای دیزلی اکنون به دو نقطه مجزا برای تزریق ادبلو و کاتالیزور نزدیک به پیشرانه نیاز داشتند. این الزامات تازه به معنای افزایش سرسامآور هزینهها برای فولکسواگن بود؛ زیرا پیشرانه ۴ لیتری TDI باید از نو کاملاً بازطراحی میشد تا با استانداردهای یورو 6d مطابقت پیدا کند. بلافاصله پسازاین ماجرا، پورشه و بنتلی بهطور کامل قید استفاده از این موتور دیزلی را زدند و مدلهای باقیمانده از آئودی و فولکسواگن توارگ نیز پس از سال ۲۰۲۰ این موتور را کنار گذاشتند. اگر مهندسان فولکسواگن فرصت و البته بودجه کافی برای ادامه توسعه موتور ۴ لیتری TDI را داشتند، قطعاً میتوانستند این موتور را با استانداردهای جدید آلایندگی سازگار کنند اما حسابداران شرکت آب پاکی را روی دست تیم مهندسی ریختند و اعلام کردند که تلاش برای بهروزرسانی و اصلاح این موتور دیزلی توجیه اقتصادی ندارد.
چرا دیگر هرگز موتوری شبیه به آن ساخته نخواهد شد؟
توقف تولید پیشرانه ۴ لیتری TDI به معنای پایان یک دودمان باشکوه بود. ریشه این موتور به خانوادهای بزرگ برمیگشت که از مدل ۴.۲ لیتری TDI و نخستین عضو این خانواده یعنی موتور ۳.۳ لیتری TDI (که در سال ۲۰۰۰ معرفی شد) تشکیل میشد. به همین خاطر، فولکسواگن تصمیم گرفت برای ادای احترام به این موتور جشنی برپا کند. در سال ۲۰۲۰، فولکسواگن نسخه محدود توارگ لست ادیشن را در تعداد ۴۰۰ دستگاه و منحصراً برای بازار آلمان عرضه کرد؛ اما خداحافظی آئودی بسیار بیسروصدا بود؛ هیچ نسخه نهایی ویژهای ساخته نشد و پیشرانه پرچمدار دیزلی بلافاصله با یک موتور ۴ لیتری V8 بنزینی TFSI جایگزین شد.
از سوی دیگر، تقاضا برای خودروهای دیزل در سراسر جهان به دلیل ظهور خودروهای هیبریدی و رشد خودروهای الکتریکی ارزانقیمت در حال کوچک شدن است. همزمان با این روند، استانداردهای آلایندگی روزبهروز سختگیرانهتر میشوند و نفس معدود پیشرانههای دیزلی سواری باقیمانده را میبرند؛ بنابراین بهاحتمالزیاد، دیگر هیچوقت یک موتور دیزلی بزرگ V8 را زیر کاپوت خودروهای سواری نخواهیم دید. این یعنی کنار رفتن موتور دیزلی V8 فولکسواگن صرفاً خداحافظی با یک پیشرانه شاهکار نبود بلکه مرگ قطعی موتورهای دیزلی قدرتمند در بخش خودروهای سواری محسوب میشد.