سارقان کاتالیزور به دلیل وجود فلزات باارزشی مثل پلاتین و پالادیوم و دسترسی آسان زیر بدنه، این قطعه را برای بازیافت و استخراج فلز میدزدند.
سرقت قطعات خودرو معمولاً با ربودن باتری، رینگ و لاستیک یا وسایل داخل کابین شناخته میشود؛ اما در سالهای اخیر، یک قطعه کمتر دیدهشده نیز به هدف سارقان تبدیل شده است: کاتالیزور.
این قطعه که در مسیر اگزوز نصب میشود، ممکن است در نگاه اول ارزش چندانی نداشته باشد، اما مواد بهکاررفته در ساختار داخلی آن باعث شده است بازار خریدوفروش غیرقانونی کاتالیزورها شکل بگیرد. پرسش اینجاست که چرا سارقان به سراغ این قطعه میروند و چه چیزی آن را تا این اندازه برای آنها جذاب کرده است؟
فلزات گرانبها؛ دلیل اصلی سرقت کاتالیزور
کاتالیزور یا مبدل کاتالیستی یکی از اجزای مهم سیستم اگزوز است که وظیفه دارد میزان آلایندگی گازهای خروجی موتور را کاهش دهد. این قطعه با استفاده از واکنشهای شیمیایی، برخی ترکیبات زیانآور حاصل از احتراق را به مواد کمضررتری تبدیل میکند. برای انجام این فرایند، سطح داخلی کاتالیزور به موادی حاوی فلزات گرانبها مانند پلاتین، پالادیوم و رودیوم مجهز شده است.
این فلزات نقش کاتالیزور شیمیایی را بر عهده دارند و باعث تسریع واکنشهای لازم برای کاهش آلایندگی میشوند. ارزش بالای آنها در بازار جهانی، مهمترین انگیزه اقتصادی برای سرقت این قطعه است. سارقان معمولاً کاتالیزور را بهعنوان یک قطعه دستدوم قابل نصب روی خودرو نمیخواهند؛ بلکه هدف اصلی، فروش آن به واسطهها و مراکز بازیافت فلزات و استخراج مواد ارزشمند از هسته داخلی آن است.
قیمت کاتالیزورهای مختلف نیز یکسان نیست. مقدار و ترکیب فلزات گرانبها، نوع خودرو و طراحی قطعه بر ارزش آن تأثیر میگذارند. به همین دلیل، یک کاتالیزور ممکن است در بازار بازیافت ارزش بیشتری از نمونه خودرویی دیگر داشته باشد. همچنین افزایش قیمت جهانی پلاتین، قیمت پالادیوم یا رودیوم میتواند انگیزه سرقت را بیشتر کند؛ موضوعی که در گزارشهای پلیسی و بررسیهای مربوط به سرقت این قطعات نیز به آن اشاره شده است.
چرا سرقت این قطعه برای سارقان آسان است؟
دلیل دوم، محل نصب کاتالیزور است. این قطعه در زیر خودرو و در مسیر لوله اگزوز قرار دارد؛ بنابراین برای دسترسی به آن نیازی به ورود به کابین یا باز کردن بخشهای اصلی موتور نیست. در بسیاری از خودروها، کاتالیزور از زیر بدنه قابل دسترسی است و همین ویژگی، سرقت آن را برای سارقان به عملی نسبتاً سریع تبدیل میکند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، در برخی موارد جدا کردن کاتالیزور از خودرو کمتر از یک دقیقه زمان میبرد. البته زمان دقیق به مدل خودرو، محل نصب قطعه و شرایط دسترسی بستگی دارد. همین سرعت عمل باعث میشود خودروهای پارکشده در خیابانها، پارکینگهای عمومی و محلهای کمرفتوآمد در معرض خطر قرار بگیرند.
ارتفاع خودرو از سطح زمین نیز اهمیت دارد. خودروهای شاسیبلند، وانتها و ونها به دلیل فاصله بیشتر کف بدنه از زمین، در برخی موارد دسترسی آسانتری به مجموعه اگزوز دارند. این موضوع به معنای مصون بودن خودروهای سواری نیست؛ هر خودرویی که کاتالیزور داشته باشد، ممکن است هدف سرقت قرار بگیرد.
چرا خودروهای هیبریدی بیشتر مورد توجه قرار میگیرند؟
در برخی کشورها، خودروهای هیبریدی در فهرست مدلهای مورد توجه سارقان قرار دارند. یکی از دلایل مطرحشده برای این موضوع، شرایط کاری کاتالیزور در این خودروهاست. در خودروهای هیبریدی، موتور بنزینی همیشه روشن نیست و بسته به شرایط رانندگی، بخشی از مسیر با نیروی موتور برقی طی میشود. در نتیجه، کاتالیزور ممکن است در مقایسه با نمونه مشابه در یک خودروی بنزینی، کمتر در معرض دمای بالای گازهای خروجی قرار بگیرد و فرسودگی کمتری داشته باشد.
کاهش فرسودگی میتواند ارزش قطعه را برای بازیافت افزایش دهد؛ هرچند این موضوع به مدل خودرو، نوع کاتالیزور و شرایط استفاده بستگی دارد و نمیتوان همه خودروهای هیبریدی را به یک اندازه در معرض خطر دانست.
سرقت کاتالیزور چه نشانههایی دارد؟
مهمترین نشانه سرقت کاتالیزور، تغییر ناگهانی صدای خودرو است. با جدا شدن این قطعه از مسیر اگزوز، بخشی از سیستم تخلیه دود از بین میرود و صدای موتور معمولاً بسیار بلندتر و خشنتر از قبل شنیده میشود. ممکن است هنگام روشن کردن خودرو صدایی شبیه غرش شدید یا صدای غیرعادی خروج دود از زیر بدنه به گوش برسد.
بوی دود و گازهای خروجی در اطراف خودرو نیز میتواند بیشتر احساس شود. در بعضی مدلها، جدا شدن کاتالیزور یا آسیب دیدن سیمکشی و حسگرهای اکسیژن اطراف آن باعث روشن شدن چراغ چک موتور میشود. البته روشن شدن این چراغ بهتنهایی نشانه قطعی سرقت نیست و باید با بررسی سیستم اگزوز و عیبیابی خودرو همراه شود.
رانندگی با خودرویی که کاتالیزور آن به سرقت رفته، علاوه بر افزایش صدای اگزوز و آلایندگی، ممکن است به دلیل محل آسیبدیده در مسیر خروج دود، خطر ورود گازهای اگزوز به کابین را افزایش دهد؛ بنابراین بهتر است خودرو در نخستین فرصت بررسی و قطعه مناسب جایگزین شود.
چگونه از سرقت کاتالیزور جلوگیری کنیم؟
هیچ روش حفاظتی نمیتواند احتمال سرقت را به صفر برساند، اما میتوان دسترسی سارقان به این قطعه را دشوارتر کرد. پارک کردن خودرو در پارکینگ بسته و امن، انتخاب محلهای روشن و پرتردد و استفاده از پارکینگهای مجهز به دوربین مداربسته از اقدامات مؤثر برای کاهش خطر هستند.
نصب محافظ یا قفل ضد سرقت مخصوص کاتالیزور نیز میتواند زمان و دشواری دسترسی به قطعه را افزایش دهد. حک کردن شماره شناسایی خودرو روی بدنه کاتالیزور یا استفاده از نشانگرهای مخصوص شناسایی قطعات نیز ممکن است فروش قطعه سرقتی را دشوارتر کند. البته بهتر است تجهیزات حفاظتی متناسب با مدل خودرو و با نظر تعمیرکار متخصص نصب شوند تا به لوله اگزوز و اجزای اطراف آن آسیب نرسد.
در نهایت، سارقان به سراغ کاتالیزور میروند چون با قطعهای نسبتاً ارزشمند، قابل بازیافت و در بسیاری از خودروها بهراحتی در دسترس روبهرو هستند. ترکیب ارزش فلزات گرانبها و امکان فروش آنها در بازار غیرقانونی، کاتالیزور را به هدفی جذاب تبدیل کرده است؛ قطعهای که نبودنش میتواند هزینهای سنگین و دردسرهای فنی و زیستمحیطی برای مالک خودرو به همراه داشته باشد.