فیوزهای حرارتی در چرخ هواپیما با تخلیه خودکار فشار هنگام داغ‌شدن شدید ترمزها، از انفجار مرگبار تایر روی باند جلوگیری می‌کنند.
چرخ هواپیما برخلاف تصور بسیاری از افراد، قطعه‌ای معمولی نیست که بتوان آن را مانند لاستیک خودرو بررسی یا تعویض کرد. تایرهای هواپیما برای تحمل وزن زیاد، بارهای سنگین هنگام فرود و نیروهای ناشی از حرکت با سرعت بالا طراحی شده‌اند و با فشار گاز قابل‌توجهی کار می‌کنند. به همین دلیل، زمانی که یک چرخ آسیب‌دیده قرار است از هواپیما جدا یا باز شود، تخلیه فشار داخل تایر یکی از مهم‌ترین اقدامات ایمنی است؛ اما چرا گاهی گفته می‌شود چرخ هواپیما را پیش از انفجار عمداً خالی می‌کنند؟
نکته اصلی این است که در اینجا معمولاً منظور، تخلیه فشار تایر پیش از باز کردن مجموعه چرخ یا از رده خارج کردن آن است، نه اینکه همه چرخ‌های هواپیما پیش از انفجار واقعی یا در هر شرایطی باید خالی شوند. دستورالعمل‌های تعمیراتی بر تخلیه کامل فشار تایر پیش از باز کردن اجزای چرخ تأکید دارند؛ زیرا فشار ذخیره‌شده می‌تواند باعث جدا شدن ناگهانی قطعات و بروز آسیب جدی شود.
فشار زیاد چرخ هواپیما چه خطری دارد؟
تایر هواپیما هنگام کار تحت فشار بالایی قرار دارد تا بتواند وزن هواپیما را تحمل کند و نیروهای واردشده هنگام فرود را تاب بیاورد. این فشار، انرژی قابل‌توجهی در مجموعه تایر و چرخ ذخیره می‌کند. اگر تایر یا اجزای چرخ آسیب دیده باشند، یا اتصال قطعات هنگام باز کردن مجموعه از بین برود، این انرژی ممکن است به‌صورت ناگهانی آزاد شود.
در بسیاری از هواپیماها، چرخ از دو بخش اصلی تشکیل شده که با اتصالات و پیچ‌های مخصوص به یکدیگر متصل‌اند و تایر روی آن قرار می‌گیرد. اگر تعمیرکار پیش از تخلیه کامل فشار، پیچ‌های اتصال این بخش‌ها را باز کند، ممکن است قطعات چرخ با نیروی زیادی از هم جدا شوند. این اتفاق می‌تواند صدمات شدید جسمی و خسارت به تجهیزات به دنبال داشته باشد.
در بسیاری از هواپیماها، باد تایر به‌طور خودکار خالی می‌شود
در واقع، پرسش اصلی درباره سیستمی به نام فیوز حرارتی چرخ هواپیما است. در بسیاری از هواپیماهای مسافربری، قطعه‌ای حساس به حرارت در مجموعه چرخ نصب می‌شود که اگر دمای چرخ بر اثر گرمای شدید ترمزها به حد تعیین‌شده برسد، بخش ذوب‌شونده آن عمل می‌کند و گاز داخل تایر را تخلیه می‌کند. هدف این است که فشار تایر پیش از آنکه گرمای بیش از حد باعث ترکیدن آن یا شکست خطرناک چرخ شود، کاهش یابد.
چه چیزی باعث داغ شدن چرخ هواپیما می‌شود؟
هنگام فرود، هواپیما با سرعت زیاد روی باند حرکت می‌کند و ترمزها باید انرژی حرکتی عظیمی را به گرما تبدیل کنند. در شرایطی مانند فرود سنگین، ترمزگیری شدید یا لغو برخاست پس از شتاب‌گیری، دمای ترمزها و اجزای اطراف چرخ ممکن است به‌شدت افزایش پیدا کند. این گرما به چرخ و تایر منتقل می‌شود و می‌تواند دمای گاز داخل تایر و فشار آن را نیز بالا ببرد.
اگر گرما از حد تحمل قطعات عبور کند، ساختار تایر یا چرخ ممکن است تضعیف شود و خطر ترکیدن افزایش یابد. فیوز حرارتی برای همین شرایط طراحی شده است: با رسیدن دما به محدوده تعیین‌شده، مسیر خروج گاز را باز می‌کند تا تایر پیش از وقوع شکست خطرناک، فشار خود را از دست بدهد.
چرا خالی شدن تایر از ترکیدن آن ایمن‌تر است؟
تخلیه فشار به معنای بی‌خطر شدن کامل چرخ نیست؛ بلکه روشی برای کاهش احتمال یک شکست شدیدتر است. تایری که به‌صورت کنترل‌شده باد خود را از دست می‌دهد، همچنان ممکن است آسیب دیده باشد و مجموعه چرخ نیز به بازرسی نیاز دارد. به همین دلیل، پس از عمل کردن فیوز حرارتی، هواپیما باید مطابق دستورالعمل سازنده و رویه‌های عملیاتی بررسی شود و تایر یا چرخ آسیب‌دیده بدون ارزیابی فنی دوباره وارد سرویس نشود.
این سیستم هم در همه هواپیماها به یک شکل وجود ندارد و هم نمی‌تواند از تمام انواع خرابی تایر جلوگیری کند. برای مثال، آسیب ناشی از اجسام خارجی روی باند یا برخی خرابی‌های داخلی تایر ممکن است مستقل از گرمای ترمز رخ دهند.
در نتیجه خالی شدن عمدی تایر در این شرایط معمولاً کار خلبان یا کارکنان نیست؛ یک سازوکار ایمنی خودکار است که با آزاد کردن فشار، می‌کوشد از ترکیدن خطرناک چرخ بر اثر گرمای بیش از حد جلوگیری کند.
