اولین مسیریاب خودرو بدون GPS چگونه مسیر را پیدا میکرد؟ داستان Electro Gyrocator هوندا
هوندا در سال ۱۹۸۱ سیستمی مبتنی بر ژیروسکوپ گازی و نقشه شفاف معرفی کرد که بدون اتصال ماهوارهای، موقعیت خودرو را روی مانیتور نمایش میداد.
پیش از آنکه نقشههای گوگل و مسیریابهای ماهوارهای به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شوند، پیدا کردن مسیر در شهرهای ناآشنا به نقشه کاغذی و پرسوجو از دیگران وابسته بود؛ اما در سال ۱۹۸۱، هوندا راهی متفاوت برای حل این مشکل ارائه کرد.
سیستم Electro Gyrocator میتوانست بدون دریافت اطلاعات از ماهواره، حرکت خودرو را محاسبه کند و موقعیت آن را روی نقشه نشان دهد. این دستگاه نخستین مسیریاب نقشه محور خودرو بود و برای تعیین موقعیت، به حسگرهای نصبشده در خود وسیله نقلیه متکی بود.
ژیروسکوپی که با جریان گاز کار میکرد
قلب Electro Gyrocator یک ژیروسکوپ گازی بود؛ حسگری که برخلاف ژیروسکوپهای مکانیکی متداول، قطعات چرخان پیچیده نداشت. درون آن جریان باریکی از گاز هلیوم از یک نازل عبور میکرد. هنگامی که خودرو مستقیم حرکت میکرد، جریان گاز وضعیت متعادلی داشت؛ اما با چرخیدن خودرو، نیروی ناشی از حرکت زاویهای مسیر جریان را تغییر میداد.
حسگر این تغییر را تشخیص میداد و به رایانه اعلام میکرد خودرو چه مقدار و در کدام جهت چرخیده است. هوندا این فناوری را برای خودرو کوچکسازی کرد و برای پایدارتر شدن عملکرد آن، دمای محفظه ژیروسکوپ را کنترل میکرد. حساسیت به دما و دقت محدود، از دشواریهای اصلی این فناوری بود.
ژیروسکوپ بهتنهایی برای تعیین موقعیت کافی نبود؛ چون فقط تغییر جهت را اندازه میگرفت. حسگر دیگری مسافت پیموده شده را ثبت میکرد. رایانه با ترکیب فاصله و تغییرات جهت، حرکت خودرو را از نقطه آغاز محاسبه میکرد. برای مثال، اگر خودرو چند صد متر مستقیم میرفت و سپس به راست میپیچید، سیستم این دو حرکت را بهصورت یک مسیر پیوسته ثبت میکرد. با ادامه رانندگی، مسیر روی نمایشگر شکل میگرفت و راننده میتوانست بفهمد نسبت به نقطه شروع در کدام بخش راه قرار دارد.
نقشه کاغذی روی نمایشگر؛ ترکیبی عجیب اما کاربردی
بخش جالب این مسیریاب، شیوه نمایش نقشه بود. دستگاه یک نمایشگر سبزرنگ لامپ تصویری (CRT) داشت و راننده باید ورقهای شفاف را که نقشه راهها روی آن چاپ شده بود، جلوی صفحه قرار میداد. رایانه مسیر حرکت و نشانگر جهت خودرو را روی نمایشگر ترسیم میکرد؛ راننده نیز نقشه شفاف را طوری تنظیم میکرد که مسیر ترسیمشده با خیابانهای روی نقشه منطبق شود. به این ترتیب، محل تقریبی خودرو روی نقشه مشخص میشد. مقصد را هم میشد با ماژیک مخصوص روی ورقه علامت زد و نقشه را دوباره استفاده کرد.
این شیوه به تنظیم دستی نقشه نیاز داشت؛ یعنی دستگاه مانند مسیریابهای امروزی خودکار نقشه را با موقعیت خودرو تطبیق نمیداد. با ورود به محدودهای که نقشه دیگری برای آن تهیه شده بود، راننده باید ورقه تازهای نصب و مسیر نمایش دادهشده را دوباره با آن هماهنگ میکرد؛ بنابراین سیستم بیشتر موقعیت و مسیر طی شده را نشان میداد تا اینکه مانند نرمافزارهای امروزی، فرمانهای صوتی و پیچبهپیچ ارائه کند.
دقتی وابسته به نقشه و شرایط رانندگی
هوندا در جریان آزمایشها متوجه شد که خطای نمایش موقعیت همیشه از حسگرها ناشی نمیشود. برخی نقشههای معمولی برای خوانایی، شکل خیابانها و فاصله آنها را سادهسازی میکردند؛ تغییری که برای مسیریابی دقیق مشکلساز بود. به همین دلیل، شرکت نقشهسازی با هوندا همکاری کرد تا نقشههایی با دقت بیشتر و متناسب با دستگاه تهیه شوند. ژیروسکوپ نیز به زمان گرم شدن نیاز داشت و پس از روشن شدن سرد، عملکرد آن بلافاصله به وضعیت پایدار نمیرسید.
تفاوت هوندا با مسیریابهای دیجیتال بعدی
Electro Gyrocator در سال ۱۹۸۱ بهعنوان گزینه سفارشی برای نسل دوم هوندا آکورد در ژاپن عرضه شد و در تاریخ فناوری خودرو بهعنوان نخستین سیستم مسیریابی نقشه محور شناخته میشود. چند سال بعد، شرکت آمریکایی Etak سیستمی با نقشه دیجیتال و نمایشگر متحرک عرضه کرد که آن هم بدون ماهواره و با قطبنما و حسگرهای چرخ کار میکرد. در آن دستگاه، اطلاعات نقشه روی نوارهای کاست ذخیره میشد و رایانه میتوانست موقعیت خودرو را با نقشه تطبیق دهد؛ بنابراین نباید آن را با نمونه اولیه هوندا یکی دانست.
هرچند Electro Gyrocator به دلیل نیاز به نقشههای فیزیکی، تنظیم دستی و محدودیتهای حسگرها فراگیر نشد، ایده اصلی آن انقلابی بود: خودرو میتوانست بدون ارتباط با ماهواره، حرکت خود را اندازه بگیرد و جایگاهش را روی نقشه پیدا کند. همین اصل محاسبه موقعیت از روی حرکت، بعدها در کنار GPS نیز برای حفظ موقعیت خودرو در تونلها یا نقاطی که سیگنال ماهوارهای ضعیف است، اهمیت پیدا کرد.