زنجیر در موتورسیکلتها وظیفه انتقال نیروی موتور به چرخ عقب را بر عهده دارد. به همین دلیل، بعضی موتورسواران تصور میکنند هرچه زنجیر سفتتر باشد، انتقال نیرو بهتر و عملکرد موتور دقیقتر خواهد بود؛ اما این تصور نادرست است. زنجیر باید در محدودهای مشخص، مقداری لقی عمودی داشته باشد. حذف این لقی میتواند فشار زیادی به مجموعه انتقال قدرت وارد کند و حتی ایمنی موتورسوار را به خطر بیندازد.
چرا زنجیر به مقداری لقی نیاز دارد؟
زنجیر بین چرخدنده کوچک جلو و چرخدنده بزرگ عقب حرکت میکند؛ اما این دو چرخدنده در یک خط ثابت نسبت به یکدیگر قرار ندارند. چرخدنده جلو روی محور خروجی گیربکس نصب شده و چرخ عقب به انتهای بازوی تعلیق متصل است. هنگامی که کمکفنر عقب فشرده یا باز میشود، فاصله میان محور چرخ جلو و محور چرخ عقب تغییر میکند.
در بخشی از مسیر حرکت تعلیق، این فاصله به بیشترین مقدار خود میرسد. اگر زنجیر در حالت عادی کاملاً سفت تنظیم شده باشد، با فشرده شدن کمکفنر، زنجیر بیش از اندازه کشیده میشود. به همین دلیل، لقی زنجیر یک ویژگی اضافی یا نشانه شل بودن نیست؛ بلکه برای جبران حرکت تعلیق و تغییر فاصله میان دو محور ضروری است. باید به این نکته اشاره کنیم که تنظیم زنجیر باید در نقطهای انجام شود که بیشترین کشیدگی را دارد.
سفت بودن بیش از حد چه آسیبی ایجاد میکند؟
زنجیر بیش از حد سفت، فشار دائمی و غیرضروری به چرخدنده جلو، یاتاقان محور خروجی گیربکس، یاتاقان چرخ عقب و اجزای بازوی تعلیق وارد میکند. این فشار ممکن است باعث افزایش اصطکاک، تولید صدای غیرعادی و فرسایش سریعتر زنجیر و دندهها شود. در موارد شدید، حتی احتمال آسیب دیدن یاتاقان محور خروجی یا محدود شدن حرکت طبیعی سیستم تعلیق وجود دارد.
از سوی دیگر، کشش زیاد باعث میشود ضربههای ناشی از شتابگیری، عبور از دستانداز و نشستن سرنشین دوم با شدت بیشتری به مجموعه انتقال قدرت منتقل شوند. نتیجه این وضعیت میتواند کاهش عمر زنجیر، خوردگی نامنظم دندهها و افزایش هزینه تعمیرات باشد.
آیا زنجیر خیلی شل هم خطرناک است؟
بله. لقی بیش از حد نیز مشکلساز است. زنجیر شل ممکن است هنگام باز و بسته کردن دریچه گاز ضربه بزند، صدای کوبش ایجاد کند یا در شرایط خاص از روی چرخدنده خارج شود. برخورد زنجیر با بازوی تعلیق و محافظ زنجیر نیز میتواند به قطعات آسیب بزند.
بنابراین هدف، سفت کردن زنجیر تا حد ممکن نیست؛ بلکه باید مقدار لقی در محدودهای قرار گیرد که سازنده موتورسیکلت تعیین کرده است. این مقدار در مدلهای مختلف متفاوت است و ممکن است برای یک موتورسیکلت حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیمتر و برای مدل دیگر بیشتر باشد. به همین دلیل، استفاده از یک عدد ثابت برای همه موتورسیکلتها اشتباه است.
چگونه لقی زنجیر را درست بررسی کنیم؟
موتورسیکلت باید روی سطح صاف، با موتور خاموش و دنده خلاص قرار داشته باشد. سپس چرخ عقب را چند بار بچرخانید و نقاط مختلف زنجیر را بررسی کنید؛ زیرا زنجیر ممکن است در یک بخش سفتتر و در بخش دیگر شلتر باشد. اندازهگیری باید در سفتترین نقطه انجام شود، نه در بخشی که بیشترین لقی را دارد.
محل اندازهگیری معمولاً در قسمت میانی مسیر پایین زنجیر، میان دو چرخدنده است. مقدار حرکت زنجیر از پایینترین تا بالاترین نقطه باید با عدد درجشده در دفترچه یا برچسب روی بازوی تعلیق مقایسه شود. پس از تنظیم نیز باید همراستایی چرخ عقب در دو طرف بازو کنترل شود؛ زیرا تنظیم نابرابر پیچهای دو طرف میتواند باعث انحراف چرخ و فرسایش نامتوازن زنجیر شود.
در نتیجه، زنجیر سالم نه کاملاً سفت است و نه بیش از حد آزاد. مقدار مشخصی لقی، برای حرکت تعلیق، کاهش فشار بر قطعات و حفظ عمر مجموعه انتقال قدرت ضروری است. بهترین معیار، دستورالعمل سازنده همان موتورسیکلت است، نه سلیقه تعمیرکار یا تصور موتورسوار. شما عزیزان نیز میتوانید تجربیات خود را در اختیار ما و کاربران پدال قرار دهید.