سقوط تولید خودرو در بهار ۱۴۰۵ و نشانه‌های بازگشت

بهار ۱۴۰۵ برای صنعت خودرو با عددی آغاز شد که از فشار هم‌زمان جنگ، ارز، قطعه و سیاست‌گذاری خبر می‌داد. تولید سه خودروساز بزرگ کشور در پایان سه‌ماهه نخست به ۱۲۵ هزار و ۴۴۶ دستگاه رسید؛ رقمی که در مدت مشابه سال گذشته ۱۹۳ هزار و ۱۲۶ دستگاه بود و کاهش ۳۰ درصدی را ثبت کرد.

به‌گزارش پدال، افت تولید تا پایان اردیبهشت حتی سنگین‌تر هم بود و به حدود ۴۸ درصد می‌رسید، اما رشد تیراژ در خرداد بخشی از عقب‌ماندگی را پوشاند. صنعت خودرو در چنین وضعی، بیش از هر زمان دیگری به زنجیره‌ای از متغیرهای بیرونی گره خورده بود؛ زنجیره‌ای که با هر شوک امنیتی یا اقتصادی، نخستین نشانه‌های ضعف را در خطوط تولید نشان می‌دهد.

آمار کدال نشان می‌دهد ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در کنار هم ۱۲۵ هزار و ۴۴۶ دستگاه خودرو تولید کرده‌اند. در سال قبل، همین سه شرکت ۱۹۳ هزار و ۱۲۶ دستگاه خروجی داشتند. فاصله میان این دو عدد، فقط یک افت مقطعی را نشان نمی‌دهد؛ از فشار انباشته‌ای حکایت می‌کند که در چند جبهه هم‌زمان شکل گرفته است.

ایران‌خودرو با تولید ۱۰۰ هزار و ۶۹۲ دستگاه، همچنان بزرگ‌ترین خودروساز کشور باقی ماند و در میان سه بازیگر اصلی، کمترین افت را ثبت کرد. فاصله تولید این شرکت با بهار ۱۴۰۴ به ۱۷ هزار و ۸۴۰ دستگاه می‌رسد.

سایپا شرایط دشوارتری را پشت سر گذاشت. تولید این شرکت به ۲۹ هزار و ۸۳۹ دستگاه رسید و نسبت به سال قبل بیش از ۲۶ هزار دستگاه کاهش یافت. پارس‌خودرو هم تنها ۵ هزار و ۶۲۱ دستگاه تولید کرد و نزدیک به ۶۹ درصد افت را تجربه کرد؛ عددی که از فشار شدیدتر بر این خودروساز خبر می‌دهد.

کاهش تولید تنها به جنگ محدود نماند. هم‌زمان چند عامل، صنعت را از چند جهت تحت فشار گذاشتند و هر کدام بخشی از ظرفیت را از مدار خارج کردند.

با شروع درگیری‌های نظامی و تشدید ملاحظات امنیتی، خطوط تولید بسیاری از کارخانه‌های خودروسازی حدود یک هفته متوقف شد. همین وقفه کوتاه، سهم مهمی از تولید فروردین و حتی خرداد را از بین برد.

آسیب به زیرساخت‌های حمل‌ونقل و بنادر جنوبی کشور، ورود قطعات منفصله، مواد اولیه و تجهیزات را با تاخیر روبه‌رو کرد. صنعت خودرو ایران هنوز به واردات قطعات الکترونیکی، ECU، سنسورها، نیمه‌هادی‌ها و بخشی از مواد اولیه وابستگی قابل توجهی دارد و کوچک‌ترین گره در این مسیر، می‌تواند خط مونتاژ را متوقف کند.

کمبود ارز برای واردات قطعات، یکی از مهم‌ترین دلایل افت تولید بود. خودروسازان بدهی سنگینی به قطعه‌سازان دارند و قطعه‌سازان نیز با رشد هزینه مواد اولیه و تغییر نرخ ارز، توان مالی گذشته را برای تامین قطعات از دست داده‌اند. این چرخه کمبود نقدینگی، مستقیم و بی‌واسطه روی تولید اثر می‌گذارد.

پیش از جنگ هم سودآوری در صنعت خودرو مسئله‌ای جدی بود. قیمت‌گذاری دستوری باعث شده تولید بسیاری از محصولات برای خودروسازان زیان‌ده شود و در چنین فضایی، انگیزه افزایش تیراژ کاهش پیدا کند. شرکت‌ها ناچار می‌شوند تولید برخی محصولات را محدود نگه دارند.

تامین فولاد، ورق‌های خودرویی، محصولات پتروشیمی و برخی مواد اولیه در ماه‌های اخیر با محدودیت‌هایی روبه‌رو بوده است. این وضعیت، هم هزینه تولید را بالا برده و هم زمان تامین قطعات را طولانی‌تر کرده است.

خودروسازان در ماه‌های گذشته هم‌زمان با بحث خصوصی‌سازی، تغییرات مدیریتی، اصلاح ساختار و انتظار برای تعیین تکلیف سیاست‌های واردات و قیمت‌گذاری مواجه بودند. فضای مبهم، تصمیم‌های سرمایه‌گذاری، سفارش قطعه و برنامه‌های افزایش تولید را محتاطانه‌تر کرده است.

خردادماه، تصویر کمی روشن‌تر شد. تولید سایپا نسبت به اردیبهشت ۲۸ درصد افزایش یافت، پارس‌خودرو رشد ۲۱ درصدی را ثبت کرد و تولید ایران‌خودرو تقریبا در همان سطح اردیبهشت باقی ماند. مجموع تولید سه خودروساز هم نسبت به اردیبهشت حدود ۷ درصد رشد کرد.

نشانه اصلی در همین نقطه دیده می‌شود؛ بخشی از اختلال‌های زنجیره تامین در حال ترمیم است و کارخانه‌ها آرام‌آرام به ظرفیت عادی نزدیک می‌شوند. اما همین بهبود، هنوز فاصله زیادی با جبران افت ابتدای فصل دارد.

جنگ، ماشه این بحران بود و نه علت اصلی آن. اگر صنعت خودرو از نظر مالی، ساختار مدیریتی و زنجیره تامین در وضعیت پایدارتری قرار داشت، شوک جنگ احتمالا چنین افت سنگینی را رقم نمی‌زد. وابستگی به واردات قطعات، قیمت‌گذاری دستوری، بدهی انباشته خودروسازان، کمبود نقدینگی قطعه‌سازان و ناپایداری سیاست‌های اقتصادی، مشکلاتی قدیمی بودند که با آغاز جنگ به‌صورت هم‌زمان خود را نشان دادند.

رشد تولید در خرداد، ظرفیت بازگشت را نشان می‌دهد. اگر تامین ارز و قطعات به روال عادی برگردد، محدودیت‌های لجستیکی کاهش پیدا کند و سیاست‌گذاری صنعت خودرو ثبات بیشتری بگیرد، بخشی از افت تولید در نیمه دوم سال قابل جبران خواهد بود. با این حال، ماندگاری مشکلات ساختاری می‌تواند حتی پس از پایان کامل شرایط جنگی هم بازگشت سریع تولید به سطوح سال گذشته را دشوار نگه دارد.

نظر شما درباره آینده تولید خودرو در ۱۴۰۵ چیست؟