کارت اضطراری بنزین چگونه مصرف‌های غیرعادی را آشکار کرد

اجرای آزمایشی احراز هویت استفاده‌کنندگان از کارت اضطراری جایگاه‌های سوخت، بخشی از نقاط تاریک توزیع بنزین را روشن کرده است. داده‌های تازه از فردی حکایت دارند که در یک جایگاه ۱۰۵ بار سوخت‌گیری کرده و مورد دیگری را نشان می‌دهند که برای دریافت بنزین به ۳۸ جایگاه رفته است. با وجود غیرمتعارف بودن چنین الگوهایی، آمار موجود به‌تنهایی تخلف را ثابت نمی‌کند.

به‌گزارش خبرگزاری مهر، کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، اعلام کرده که طرح شناسه‌دار کردن سوخت‌گیری با کارت اضطراری به‌صورت آزمایشی در ۲۵۰ جایگاه اجرا شده است. استان تهران حدود ۳۶۰ جایگاه دارد و بنابراین بخش بزرگی از شبکه‌ی عرضه‌ی سوخت استان زیر پوشش آزمایش قرار گرفته است.

راننده برای استفاده از کارت اضطراری جایگاه ابتدا باید هویت خود را با یک کارت بانکی معتبر تأیید کند. پس از ثبت اطلاعات، رمز اختصاصی یا توکن در اختیار متقاضی قرار می‌گیرد و سوخت‌گیری با کارت جایگاه امکان‌پذیر می‌شود. سامانه از همین مسیر می‌تواند هر نوبت دریافت بنزین را به یک فرد مشخص پیوند بزند.

پیش از اجرای طرح، متولی توزیع سوخت نمی‌دانست چه فردی با کارت آزاد جایگاه، در کدام محل و به چه میزان بنزین دریافت کرده است. ثبت هویت، زمان، محل و حجم تراکنش اکنون امکان بررسی الگوهایی را فراهم می‌کند که پیش‌تر میان انبوه سوخت‌گیری‌های روزانه پنهان می‌ماندند.

سامانه‌ی احراز هویت مستقل از سامانه‌ی هوشمند سوخت فعلی فعالیت می‌کند. به‌گفته‌ی ویس‌کرمی، جداسازی دو زیرساخت با در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی و الزامات پدافند غیرعامل انجام شده است.

یکی از الگوهای شناسایی‌شده به فردی مربوط می‌شود که طی دوره‌ی بررسی، ۹۸ بار از کارت اضطراری استفاده کرده است. تراکنش‌های او در ۳۸ جایگاه متفاوت ثبت شده‌اند و مجموع بنزین دریافتی به ۲ هزار و ۳۳۷ لیتر می‌رسد. همان فرد فقط در روز پایانی دوره چهار بار توکن گرفته و ۹۵ لیتر بنزین دریافت کرده بود.

نمونه‌ی دیگری تمرکز جغرافیایی متفاوتی دارد. یک نفر در جایگاهی مشخص ۱۰۵ بار سوخت‌گیری کرده و در مجموع حدود ۲ هزار و ۶ لیتر بنزین گرفته است. تکرار زیاد تراکنش‌ها پرسش‌برانگیز به نظر می‌رسد، ولی برای انتساب تخلف باید عواملی مانند نوع وسیله‌ی نقلیه، فاصله‌ی زمانی مراجعات، مالکیت کارت بانکی و مقصد احتمالی سوخت نیز بررسی شوند.

کارکرد فوری زیرساخت تازه، صدور حکم درباره‌ی مصرف‌کنندگان نیست. سامانه فعلا داده‌ای منسجم برای تحلیل می‌سازد تا موارد غیرعادی از رفتار متعارف تفکیک شوند و بررسی‌های بعدی بر پایه‌ی اطلاعات هویتی و مکانی صورت گیرد.

ویس‌کرمی گفته است که در مرحله‌ی کنونی هیچ سقفی برای دفعات استفاده از کارت اضطراری اعمال نمی‌شود. راننده پس از احراز هویت همچنان می‌تواند کارت جایگاه را به کار بگیرد. زیرساخت ایجادشده، بااین‌حال، توان فنی لازم برای اجرای محدودیت‌های احتمالی در آینده را دارد.

سیاست‌گذار می‌تواند در ماه‌ها یا هفته‌های بعد سقفی برای تعداد دفعات استفاده‌ی هر فرد تعیین کند، اما چنین تصمیمی هنوز اعلام نشده و به سیاست‌های آتی مدیریت مصرف سوخت وابسته خواهد بود. بنابراین احراز هویت را نباید با سهمیه‌بندی تازه یا ممنوعیت استفاده از کارت اضطراری یکسان دانست.

طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌ها همچنین با انتقال سهمیه‌ی بنزین به کارت بانکی تفاوت دارد. ماموریت طرح نخست، شناسایی مصرف‌کننده و ثبت جزئیات سوخت‌گیری است؛ برنامه‌ی انتقال سهمیه به کارت بانکی مسیر جداگانه‌ای دارد و مسئولیت اصلی آن بر عهده‌ی وزارت امور اقتصادی و دارایی قرار گرفته است.

آمار شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی از تغییری محسوس در شیوه‌ی دریافت بنزین خبر می‌دهد. سهم کارت سوخت شخصی در مهر ۱۴۰۴ برابر با ۴۹ درصد بود و در مهر ۱۴۰۵ به ۵۸ درصد رسید. سهم کارت اضطراری جایگاه نیز طی همان مقایسه از ۵۱ درصد به ۴۲ درصد کاهش پیدا کرد.

مصرف بنزین کشور نسبت به مهر سال قبل حدود ۲۰ میلیون لیتر کمتر گزارش شده که بنا بر اعلام ویس‌کرمی، معادل افت ۳٫۴ درصدی است. متوسط مصرف روزانه‌ی تهران در مهر امسال نیز حدود ۲۰ میلیون لیتر بود؛ رقمی که در مقایسه با دوره‌ی مشابه سال قبل، روزانه ۷۰۰ هزار لیتر کاهش نشان می‌دهد.

داده‌های دوره‌ی آزمایشی نشان می‌دهند که بیشتر افراد تنها یک یا دو بار سراغ کارت اضطراری رفته‌اند.

• ۵۱ درصد افراد در مهر فقط یک بار از کارت اضطراری استفاده کردند و در مجموع ۲۱ میلیون لیتر بنزین گرفتند.
• ۲۴ درصد افراد دو بار سوخت‌گیری کردند و مجموع دریافتی آنان ۱۹ میلیون لیتر بود.
• ۱۱ درصد افراد سه بار کارت اضطراری را به کار گرفتند و ۱۳ میلیون لیتر بنزین دریافت کردند.
• ۱۴ درصد باقی‌مانده بیش از سه بار از کارت جایگاه استفاده کردند و سهم آنان به ۲۴ میلیون لیتر رسید.

گروه آخر با وجود سهم ۱۴ درصدی از کاربران، حجم قابل‌توجهی از بنزین ثبت‌شده را دریافت کرده است. برای تحلیل دقیق‌تر باید مشخص شود چند مصرف‌کننده با مراجعات بسیار زیاد، میانگین گروه را بالا برده‌اند و چه بخشی از مصرف به نیازهای واقعی یا فعالیت‌های حمل‌ونقلی مربوط بوده است.

شناسه‌دار شدن سوخت‌گیری در درجه‌ی نخست ابزاری برای نظارت و شفافیت به شمار می‌رود. پیوند دادن تعداد مراجعات، حجم بنزین و محل تراکنش به هویت مصرف‌کننده، شناسایی رفتارهای غیرعادی را آسان‌تر می‌کند و داده‌ی لازم برای تدوین سیاست‌های بعدی را در اختیار نهادهای مسئول می‌گذارد.

هم‌زمانی کاهش سهم کارت اضطراری با افت مصرف بنزین، رابطه‌ی مستقیم علت و معلولی را اثبات نمی‌کند. تغییرات سفرهای شهری، وضعیت ترافیک، میزان استفاده از کارت شخصی، شرایط اقتصادی و نوسان تقاضای فصلی نیز ممکن است بر مصرف اثر گذاشته باشند. سنجش اثر واقعی طرح به داده‌های چند دوره‌ی متوالی و مقایسه با مناطق فاقد پوشش آزمایشی نیاز دارد.

آزمون اصلی سیاست زمانی آغاز می‌شود که نظارت دقیق‌تر با تجربه‌ی روزمره‌ی رانندگان برخورد کند. سامانه باید بدون ایجاد صف‌های طولانی، اختلال در پرداخت یا دشوار کردن دسترسی افرادی کار کند که کارت سوخت شخصی خود را همراه ندارند. نتیجه‌ی نهایی نیز به تعادلی وابسته خواهد بود که میان شفافیت توزیع، دسترسی اضطراری و کنترل مصرف برقرار می‌شود.

نظر شما درباره‌ی احراز هویت برای استفاده از کارت اضطراری بنزین چیست؟