بازار خودرو زیر فشار افت تولید و توقف خطوط مونتاژ

صنعت خودروی ایران هفت‌ماهه‌ی نخست سال ۱۴۰۵ را با کاهش کم‌سابقه‌ی تیراژ پشت سر گذاشت. تولید خودروهای سواری با افت ۳۶٫۹ درصدی از ۵۵۶ هزار و ۴۱۱ دستگاه در دوره‌ی مشابه پارسال به ۳۵۱ هزار و ۲۰۹ دستگاه رسید. فاصله‌ی بیش از ۲۰۵ هزار دستگاهی میان دو دوره نشان می‌دهد مسئله فقط افت چند محصول یا یک خودروساز نیست و بخش بزرگی از زنجیره‌ی تولید با فشار هم‌زمان روبه‌رو شده است.

بر پایه‌ی آمارنامه‌ی تجمیعی وزارت صنعت، معدن و تجارت، شدت کاهش در مهرماه از میانگین هفت‌ماهه نیز فراتر رفت. خودروسازان طی مهر ۱۴۰۵ در مجموع ۵۵ هزار و ۸۴۶ دستگاه سواری ساختند، در حالی که تولید مهر سال گذشته ۹۴ هزار و ۴۲۰ دستگاه بود. افت ماهانه‌ی ۴۰٫۹ درصدی می‌تواند نشانه‌ای از تشدید محدودیت‌های تولید در میانه‌ی پاییز باشد.

با وجود عقب‌نشینی گسترده‌ی خطوط تولید، خانواده‌ی پژو 207 با تیراژ ۷۸ هزار و ۲۳۳ دستگاه همچنان پرتولیدترین خانواده‌ی محصول باقی ماند. ایران‌خودرو نیز با فاصله‌ای زیاد از سایر خودروسازان، جایگاه نخست تولید سواری کشور را حفظ کرد.

ایران‌خودرو در هفت‌ماهه‌ی نخست سال ۲۳۴ هزار و ۷۳۷ دستگاه خودروی سواری تولید کرد. تیراژ بزرگ‌ترین خودروساز کشور نسبت به دوره‌ی مشابه سال ۱۴۰۴ حدود ۲۴٫۵ درصد پایین آمد، اما همچنان نزدیک به دو سوم کل تولید سواری را در بر می‌گیرد.

گروه سایپا با تولید ۷۴ هزار و ۷۵۲ دستگاه در رتبه‌ی دوم ایستاد. کاهش ۴۵٫۶ درصدی سایپا تقریبا دو برابر نرخ افت ایران‌خودرو بود. مجموع سهم دو خودروساز از تولید سواری کشور به حدود ۸۸ درصد می‌رسد و از تداوم تمرکز شدید ساخت خودرو در دو مجموعه‌ی بزرگ حکایت می‌کند.

جدول زیر عملکرد تجمیعی خودروسازان سواری را نشان می‌دهد.

خانواده‌ی پژو 207 شامل نسخه‌های دستی، دستی TU3، اتوماتیک، اتوماتیک پانوراما و اتوماتیک الیت می‌شود. مجموع تولید خانواده به ۷۸ هزار و ۲۳۳ دستگاه رسید و نسخه‌ی دستی با ۵۹ هزار و ۱۳۷ دستگاه، بخش اصلی تیراژ را به خود اختصاص داد.

پس از پژو 207، سورن پلاس XU7P با ۴۶ هزار و ۵۱۱ دستگاه قرار گرفت. دنا پلاس با ۳۱ هزار و ۶۸۳ دستگاه، تارا دستی با ۲۷ هزار و ۱۰۳ دستگاه، کوییک با ۲۳ هزار و ۸۷۸ دستگاه و ساینا با ۱۸ هزار و ۲۴۵ دستگاه نیز در میان محصولات پرتیراژ دیده می‌شوند.

مهم‌ترین تغییرات تیراژ محصولات در جدول زیر آمده است.

دنا پلاس و کی ای سی ایگل برخلاف مسیر عمومی بازار حرکت کردند. تولید دنا پلاس از ۲۳ هزار و ۴۱۱ دستگاه به ۳۱ هزار و ۶۸۳ دستگاه افزایش یافت و رشد ۳۵٫۳ درصدی را ثبت کرد. تیراژ کی‌ام‌سی ایگل نیز از ۲ هزار و ۵۷۷ دستگاه در هفت‌ماهه‌ی سال گذشته به ۹ هزار و ۸۵۴ دستگاه رسید. رشد ۲۸۲٫۴ درصدی محصول کرمان موتور، آن را به یکی از معدود نقاط صعودی آمار تبدیل می‌کند.

هم‌زمان، تولید جک J4 با کاهش ۷۰٫۸ درصدی به ۲ هزار و ۶۱۹ دستگاه رسید. تیراژ کی‌ام‌سی X5 نیز با افت ۸۵٫۶ درصدی تا ۹۹۲ دستگاه پایین آمد و فیدلیتی با کاهش ۵۶٫۳ درصدی، ۴ هزار و ۴۹۵ دستگاه تولید داشت.

بحران تولید در بخش خودروهای مونتاژی طی مهر ۱۴۰۵ ابعاد شدیدتری پیدا کرد. به‌گزارش آخرین خودرو، مجموع تولید مدل‌های مونتاژی مورد بررسی به ۲ هزار و ۸۵۴ دستگاه رسید، در حالی که رقم مهر سال گذشته ۱۷ هزار و ۱۰۱ دستگاه بود. کاهش ۸۳٫۳ درصدی به معنای حذف بخش بزرگی از ظرفیت عملیاتی خطوط مونتاژ در فاصله‌ی یک سال است.

تیگارد موتور با تولید ۷۵۱ دستگاه تیسان S05 بیشترین تیراژ ماهانه را ثبت کرد. فیدلیتی با ۶۳۶ دستگاه در رتبه‌ی بعدی قرار گرفت. محصولات تازه‌ی آرین پارس موتور شامل لاماری نئو و لاماری اکو نیز در مجموع ۵۰۵ دستگاه تولید داشتند.

جزئیات مدل‌های مونتاژی فعال در مهر در جدول زیر دیده می‌شود.

فونیکس F7 با تنها یک دستگاه تولید و افت ۹۹٫۷ درصدی بیشترین کاهش را میان مدل‌هایی ثبت کرد که در هر دو دوره تولید داشتند. پس از آن، KMC J7 با کاهش ۹۹٫۵ درصدی، BAC X3 Pro با افت ۹۹ درصدی و اف‌ام‌سی SX5 با کاهش ۹۸٫۶ درصدی قرار گرفتند. تیراژ چهار مدل یادشده در مهر امسال روی‌هم فقط ۱۵ دستگاه بود.

پنج مدل تیسان S05، لاماری Neo، بایک X7، آرتابان A10 و لاماری Echo در مهر سال گذشته تولید نمی‌شدند. ورود محصولات تازه نتوانست توقف یا افت تولید مدل‌های قدیمی‌تر را جبران کند. افزون بر مدل‌های فعال جدول، تولید ۳۰ خودرویی که در مهر سال گذشته تیراژ داشتند، طی مهر ۱۴۰۵ به صفر رسید.

مدیران خودرو شدیدترین عقب‌نشینی را میان خودروسازان خصوصی بزرگ ثبت کرد. تولید مجموعه از ۳۴ هزار و ۳۶۰ دستگاه در هفت‌ماهه‌ی سال ۱۴۰۴ به ۳ هزار و ۳۳ دستگاه در دوره‌ی مشابه امسال رسید. افت ۹۱٫۲ درصدی، بخش عمده‌ای از ظرفیت پیشین یکی از بازیگران اصلی خودروهای چینی بازار ایران را از آمار تولید حذف کرده است.

برای مدل‌هایی مانند تیگو 7، تیگو 8 ، آریزو 6 ، آریزو 8 و اکستریم VX هیچ تولیدی در هفت‌ماهه‌ی امسال ثبت نشد. بخش باقی‌مانده‌ی تیراژ به محصولاتی تازه‌تر مانند فونیکس F7 و ام‌وی‌ام X77 اختصاص یافت.

بهمن موتور نیز با کاهش ۶۲٫۱ درصدی، تولید خود را به ۷ هزار و ۲۵ دستگاه رساند. فیدلیتی با ۴ هزار و ۴۹۵ دستگاه پرتیراژترین محصول مجموعه بود، اما تولید دیگنیتی به صفر رسید.

کرمان موتور ۱۴ هزار و ۱۸ دستگاه خودرو تولید کرد و افت ۵۲٫۳ درصدی را پشت سر گذاشت. رشد KMC Eagle نتوانست کاهش شدید سایر محصولات، از جمله JAC J4 و KMC X5، را به‌طور کامل جبران کند.

سانیار موتور پارسیان (تیگارد) با تیراژ ۵ هزار و ۳۶ دستگاه، رشد ۱۱۶٫۲ درصدی داشت. تمام تولید امسال مجموعه در آمارنامه به تیسان S05 اختصاص یافته، در حالی که آمار دوره‌ی مشابه پارسال مربوط به تیگارد X35 بود. رشد اعلام‌شده بنابراین مقایسه‌ی عملکرد کل خودروساز است و افزایش تولید یک مدل ثابت را نشان نمی‌دهد.

دیار خودرو نیز با تولید هزار و ۵۰۶ دستگاه، رشد ۸۹٫۴ درصدی را ثبت کرد. بایک X7 با ۴۷۲ دستگاه و بایک U5 Plus با هزار و ۳۴ دستگاه، سبد تولید مجموعه را تشکیل دادند.

مانیان خودرو با تولید هزار و ۲۳ دستگاه مانیان (نیسان) ترا رشد ۱۲٫۲ درصدی داشت. مکث موتور در سوی دیگر ۴ هزار و ۷۸۹ دستگاه تولید کرد که ۳۸٫۳ درصد کمتر از سال گذشته بود. لوکانو L7 با تیراژ ۳ هزار و ۴۰۰ دستگاه، بیشترین سهم را در تولید مکث موتور به دست آورد.

محدودیت تولید فقط بازار سواری را درگیر نکرد. تیراژ وانت طی هفت‌ماهه‌ی نخست سال از ۵۷ هزار و ۶۹۶ دستگاه به ۴۲ هزار و ۷۳۵ دستگاه کاهش یافت. افت ۲۶ درصدی به معنای تولید نزدیک به ۱۵ هزار دستگاه وانت کمتر از دوره‌ی مشابه پارسال است.

گروه سایپا با ۳۰ هزار و ۳۰۶ دستگاه، حدود ۷۱ درصد تولید وانت کشور را در اختیار داشت. ایران‌خودرو نیز با ۱۰ هزار و ۴۲۱ دستگاه در رتبه‌ی دوم قرار گرفت. سهم بسیار بالای دو مجموعه در بازار وانت، همان الگوی تمرکز مشاهده‌شده در بخش سواری را بازتاب می‌دهد.

تولید کامیونت با نرخ بیشتری پایین آمد. تیراژ هفت‌ماهه از ۵ هزار و ۳۷۰ دستگاه در سال گذشته به ۳ هزار و ۸۵ دستگاه در سال جاری رسید و کاهش ۴۳ درصدی را ثبت کرد.

محدودیت تامین قطعات و مواد اولیه، دشواری تخصیص ارز و نقل‌وانتقال پول، کمبود نقدینگی، افزایش هزینه‌های تولید و محدودیت‌های انرژی از عوامل مطرح‌شده برای توضیح افت تیراژ به شمار می‌روند. گستردگی کاهش میان خودروسازان دولتی و خصوصی نشان می‌دهد فشارها در بخش‌های مختلف زنجیره‌ی تامین توزیع شده‌اند.

کاهش تولید در دوره‌ای رخ داده که قیمت کارخانه‌ای محصولات طی چند مرحله افزایش یافته است. رشد قیمت فروش به‌تنهایی نتوانسته محدودیت‌های عملیاتی، تامین مالی و دسترسی به نهاده‌های تولید را برطرف کند.

آمار تولید با فروش یا تحویل خودرو یکسان نیست. ارقام وزارت صمت عملکرد خطوط تولید را ثبت می‌کنند و لزوما تعداد خودروهای فاکتورشده، فروخته‌شده یا تحویل‌شده به مشتریان را نشان نمی‌دهند. بخشی از خودروهای تولیدی ممکن است در انتظار تکمیل قطعات، طی فرایندهای کنترل کیفیت یا در موجودی خودروسازان باقی مانده باشد.

کارنامه‌ی هفت‌ماهه تصویری از تعمیق رکود تولید ارائه می‌دهد. دو خودروساز بزرگ هنوز بیش از ۸۸ درصد سواری‌های کشور را می‌سازند، اما هر دو با افت تیراژ روبه‌رو شده‌اند. هم‌زمان، کاهش سنگین تولید خصوصی‌ها، توقف ده‌ها مدل مونتاژی و عقب‌نشینی بخش وانت و کامیونت نشان می‌دهد دامنه‌ی اختلال به یک محصول یا یک مجموعه محدود نمانده است.

به‌نظر شما مهم‌ترین عامل افت تولید خودرو در سال ۱۴۰۵ چیست؟