نیسان قشقایی بیستساله شد؛ کراساووری که بازار خودروی جهان را تسخیر کرد و نسل جدیدی از خودروهای خانوادگی را پدید آورد.
در مقایسه با خودروهای باسابقههای مثل فولکسواگن گلف ۵۲ ساله و رنو کلیو ۳۶ ساله، بیستمین سالگرد تولد نیسان قشقایی شاید در نگاه اول چندان چشمگیر به نظر نرسد اما برای کارگران خط تولید کارخانه ساندرلند بریتانیا که این خودرو منطقه کمرونق آنها را متحول کرد و میلیونها خریدار در سراسر جهان، قشقایی نقطه عطفی در تاریخ خودروسازی است. این خودرو بهتنهایی سبکی جدید از طراحی را پایهگذاری کرد که نیازهای بیشماری را یکجا برآورده میکرد؛ هرچند این مدل نخستین کراساوور تاریخ نبود و پیش از آن محصولاتی مثل نسل اول تویوتا راوفور، هوندا HR-V و سالها قبلتر ماترا رانچو وجود داشتند اما قشقایی اولین خودرویی بود که تمام ویژگیهای یک هاچبک مدرن را با قیمتی مقرونبهصرفه در قالبی قدبلند ارائه داد و به موفقیتی ماندگار دست یافت.
داستان از اوایل دهه ۲۰۰۰ آغاز شد؛ زمانی که نیسان پس از نجات از ورشکستگی توسط رنو، سخت به چنین موفقیتی نیاز داشت و در حال توسعه نسل بعدی هاچبک آلمرا بود. پیر لوئینگ، مدیر پروژههای ویژه جهانی نیسان، به یاد میآورد که محصولات وقت این شرکت صرفاً کپی رقبای دیگر بودند؛ خودروهایی خوب اما معمولی که هزینه تولید بالایی داشتند و درنهایت تصمیم گرفته شد پروژه آلمرا متوقف شود. دیوید ماس، معاون ارشد تحقیق و توسعه نیسان، این لحظه را بهخوبی به خاطر دارد:
روز جمعه سیزدهم دسامبر ۲۰۰۲ بود که تماس گرفتند و خبر دادند نیسان پروژه آلمرا را لغو کرده است. ما مسیر بسیار طولانی را با این هاچبک جدید طی کرده بودیم و واقعاً شوکه و ویران شدیم.
بااینحال، قوانین تجارت حکم میکرد تیم بلافاصله به دنبال جایگزینی متفاوت بگردد.
الهام از مورانو و نامگذاری بهافتخار ایل قشقایی
تیم طراحی با الهام از شاسیبلند بزرگ مورانو که از سال ۲۰۰۴ در آمریکا عرضه میشد و با تکیه بر سابقه درخشان نیسان در ساخت مدلهایی چون پاترول و ایکستریل، مأموریت یافت خودرویی بسازد که ترکیب سدان، مینیون و هاچبک را در یک بدنه کامپکت جمع کند تا پذیرش آن برای مشتریان ساده باشد. بزرگترین چالش طراحان و مهندسان این بود که محصول جدید باید تمام این نقشها را روی پلتفرم مشترک با رنو مگان ایفا میکرد، قیمتی در حد همان خودرو داشت و از نظر مصرف سوخت و پویایی رانندگی نیز همتراز رقبای سنتی ظاهر میشد. متیو ویور، مدیر اجرایی طراحی جهانی نیسان که در آن زمان در استودیوی لندن مشغول به کار بود، به توصیه کلیدی یکی از مدیران ارشد اشاره میکند:
به آن به چشم یک شاسیبلند کوچکشده نگاه نکنید، بلکه آن را یک خودروی سواری ارتقاءیافته ببینید.
انتخاب نام خودرو نیز داستان جالبی داشت. در سال ۲۰۰۳ و همزمان با توسعه مدل مفهومی، نام «قشقایی» به ویور اعلام شد. او ابتدا گمان کرد حرف «u» در املای انگلیسی کلمه جا افتاده اما سپس متوجه شد که قشقایی نام یکی از ایلات عشایری ایران است. به گفته پیر لوئینگ، این نام مانند خود خودرو متفاوت بود و حس آزادی را در عین شهری بودن منتقل میکرد؛ هرچند دفتر مرکزی نیسان در ژاپن ابتدا با این نام مخالفت کرد و تیم نامگذاری را برای انتخاب گزینهای دیگر بازگرداند اما درنهایت نام قشقایی پذیرفته شد. در نمایشگاه ژنو ۲۰۰۴، هنگام آمادهسازی مدل مفهومی که به تعلیق قابل تنظیم مجهز بود، تیم طراحی چند روز زودتر حاضر شد و ارتفاع خودرو را درجه به درجه بالا برد تا اینکه در نقطهای خاص، تمام اعضای تیم با تکان دادن سر تأیید کردند که به ارتفاع ایدهآل رسیدهاند. حتی مجله اتوکار نیز در گزارش خود به خریداران توصیه کرد که این «کوچنشین شهری» را بسیار جدی بگیرند زیرا میتواند جایگزین یکی از کسلکنندهترین هاچبکهای خانوادگی شود.
از تردیدهای اولیه مطبوعات تا ثبت رکوردهای فروش میلیونی
همزمان با تکمیل طراحی و آزمایشهای طاقتفرسا، تیمهای مهندسی و تولید در تلاش بودند تا کارخانه ساندرلند را برای تولید یک دستگاه قشقایی در هر دقیقه آماده کنند. دیوید ماس یکی از بعدازظهرهای بهیادماندنی آن دوران را به خاطر میآورد که با یک نمونه قشقایی مخصوص بازار ژاپن از ساندرلند تا کرنفیلد رانندگی کرد و در میانه راه متوجه شد که نیسان واقعاً به چیزی «ویژه» دست یافته که رانندگی آن با هر خودروی دیگری متفاوت است. بااینحال، پس از رونمایی نسخه تولیدی در سپتامبر ۲۰۰۶ در نمایشگاه پاریس توسط کارلوس گون، واکنش اولیه رسانهها بسیار سرد و محتاطانه بود و اتوکار آن را صرفاً یک هاچبک خانوادگی خوب دانست که نمیتواند قواعد بازار را تغییر دهد اما تنها یک ماه بعد و پس از تست جادهای، نظر منتقدان بهکل تغییر کرد و با اعطای چهار ستاره، قشقایی را خودرویی توانمند، دوستداشتنی و باکیفیت خواندند که رویکردی تازه به حملونقل خانوادگی ارائه میدهد.
استقبال عمومی از پیشبینیها فراتر رفت؛ هدف فروش ۱۰۰ هزار دستگاهی سال اول ظرف تنها ۹ ماه محقق شد و تا سال ۲۰۰۸ کارخانه ساندرلند مجبور شد در سه شیفت کاری فعالیت کند تا پاسخگوی تقاضا باشد. فیسلیفت سال ۲۰۰۹ نیز با وجود نگرانیهای مهندسان درباره باریکتر شدن چراغهای جلو و مخالفت دفتر ژاپن با رینگهای ۱۸ اینچی تراشخورده، با استقبال بینظیر مشتریان روبهرو شد. تا سال ۲۰۱۲ تولید سالانه کارخانه به ۳۱۰ هزار دستگاه رسید و تا زمان توقف تولید نسل اول در سال ۲۰۱۳، بیش از ۱.۷ میلیون دستگاه از این نسل برای اروپا و جهان ساخته شد که ۲۵۰ هزار دستگاه آن در بریتانیا به فروش رسید.
تکامل در سه نسل و چشمانداز نسل چهارم در سال ۲۰۲۸
نسل دوم قشقایی با وجود رقابت شدیدتر در بازاری شلوغتر، توانست مشعل موفقیت نسل اول را روشن نگه دارد و با کسب ۴.۵ ستاره از اتوکار بابت کیفیت، مصرف سوخت و نرمی، رکورد فروش ۳۷۰ هزار دستگاه در بریتانیا و ۱.۲۵ میلیون دستگاه درمجموع را ثبت کند. نسل سوم نیز در سال ۲۰۲۱ با چهرهای قاطعتر از راه رسید و همان فرمول موفق پیشین را در قالبی پختهتر ادامه داد. مقایسه تجربه رانندگی سه نسل نشان میدهد هرکدام شخصیت خاص خود را داشتهاند؛ نسل اول در مقایسه با هاچبکهایی چون نسل پنجم گلف و آسترا ساده و کوچکتر بود اما سواری راحت و قابل پیشبینی را ارائه میداد. نسل دوم چهرهای اسپرتتر یافت اما تلاش برای حفظ تعادل میان رانندگان عادی و علاقهمندان رانندگی، ناهماهنگی خفیفی میان فرمان و هندلینگ ایجاد کرده بود درحالیکه نسل سوم با سیستم هیبریدی کارآمد e-Power، چابکی بالاتر و نرمی کمنظیر، دقیقاً همان چیزی را ارائه داد که خانوادههای امروزی به دنبالش هستند.
اکنون نیسان خود را برای معرفی نسل چهارم قشقایی در سال ۲۰۲۸ آماده میکند و کار دشواری برای تکرار این موفقیت تاریخی پیش رو دارد. پیر لوئینگ با نگاهی به گذشته یادآور میشود که بیست سال پیش، طراحان و مدیران نیسان در دهه چهل زندگی بودند، فرزند داشتند، به دنبال کمی حس لوکس بودن بودند و دقیقاً خودرویی را میساختند که خودشان برای زندگی شخصی به آن نیاز داشتند اما امروز زمان آن رسیده که نسل جدیدی از طراحان، نیازهای نسل تازه خریداران را درک کرده و افسانه قشقایی را در دهه سوم حیاتش ادامه دهند.