فرمول یک از سال ۲۰۳۰ به موتورهای V8 بازمیگرد؛ نگاهی به تاریخچهی پیشرانههای فرمولا وان
از سال ۲۰۱۴ تا امروز، خودروهای فرمول یک ملزم به استفاده از پیشرانههای V6 هیبرید شدند اما این شرایط برای سال ۲۰۳۰ با موتورهای V8 تغییر خواهد کرد.
فدراسیون جهانی اتومبیلرانی (FIA) به دنبال بازگرداندن موتورهای هشت سیلندر V8 به مسابقات فرمول یک است؛ تصمیمی که میتواند یکی از مهمترین تغییرات فنی این رقابتها در سالهای اخیر باشد. محمد بنسلیّم، رئیس FIA، از برنامه بازگشت این پیشرانهها در سال ۲۰۳۰ حمایت کرده و معتقد است فرمول یک باید بار دیگر به ریشههای هیجانانگیز خود نزدیک شود؛ دورانی که صدای بلند موتورهای مسابقهای، قدرت پیشرانه و مهارت رانندگان نقش اصلی را در جذابیت مسابقات ایفا میکردند.
البته تا زمان نگارش این مقاله هنوز توافق نهایی و رسمی برای اجرای مقررات جدید حاصل نشده است. FIA چارچوب پیشنهادی خود را در اختیار تیمها و سازندگان پیشرانه قرار داده و بازگشت V8 در سال ۲۰۳۰ یا ۲۰۳۱ همچنان در مرحله بررسی و مذاکره قرار دارد.
چرا فرمول یک به دنبال بازگشت موتورهای V8 است؟
بنسلیّم معتقد است نسل جدید پیشرانههای فرمول یک بیش از اندازه پیچیده شدهاند و مدیریت انرژی الکتریکی، بخش بزرگی از تمرکز رانندگان را به خود اختصاص داده است. از نگاه او، بازگشت به موتورهای V8 میتواند مسابقات را سادهتر، رقابتیتر و برای تماشاگران جذابتر کند.
رئیس FIA در توضیح این تصمیم تأکید کرده است که هدف، بازگرداندن صدای موتور، هیجان رانندگی و هویت اصیل مسابقات فرمول یک است. او همچنین از ساخت خودروهایی سبکتر، سادهتر و ارزانتر حمایت میکند؛ خودروهایی که در آنها مهارت راننده اهمیت بیشتری داشته باشد.
یکی دیگر از دلایل این تغییر، هزینه بالای توسعه پیشرانههای هیبریدی فعلی است. موتورهای جدید به مجموعهای پیچیده از قطعات مکانیکی، الکتریکی و سامانههای بازیابی انرژی نیاز دارند. کاهش پیچیدگی فنی میتواند هزینه تحقیق و توسعه را پایین بیاورد و مشارکت سازندگان بیشتری را در فرمول یک امکانپذیر کند.
بر اساس پیشنهادهای مطرحشده، احتمال دارد نسل آینده پیشرانههای V8 همچنان از فناوری توربوشارژ و سیستم هیبریدی سادهتر استفاده کند. بنابراین بازگشت V8 الزاماً به معنای بازگشت کامل به موتورهای تنفس طبیعی قدیمی نخواهد بود.
انواع موتورهای فرمول یک در ۵۰ سال اخیر
برای درک اهمیت بازگشت موتورهای V8، بهتر است نگاهی به تحولات پیشرانههای فرمول یک از دهه ۱۹۷۰ تاکنون داشته باشیم. طی پنج دهه گذشته، این مسابقات میزبان موتورهای V8، V10، V12، تخت ۱۲ سیلندر و حتی پیشرانههای توربوشارژ چهار و شش سیلندر بوده است.
۱. موتورهای V8 و V12 در دهه ۱۹۷۰
در نیمه دوم دهه ۱۹۷۰، موتورهای تنفس طبیعی سه لیتری نقش مهمی در فرمول یک داشتند. یکی از مشهورترین آنها پیشرانه کاسورث DFV با آرایش هشت سیلندر V شکل بود که به دلیل عملکرد مناسب و قابلیت استفاده توسط تیمهای مختلف، به یکی از موفقترین موتورهای تاریخ این رقابتها تبدیل شد.
در کنار V8، شرکتهایی مانند فراری از موتورهای ۱۲ سیلندر استفاده میکردند. برخی سازندگان نیز پیشرانههای تخت ۱۲ سیلندر یا Flat-12 را توسعه داده بودند. این تنوع فنی باعث شده بود رقابت میان سازندگان موتور به اندازه رقابت تیمها جذاب باشد.
۲. دوران توربوشارژ؛ از V6 تا چهار سیلندر در دهه ۱۹۸۰
سال ۱۹۷۷ نقطه شروع تحول بزرگی در موتورهای فرمول یک بود. رنو با معرفی پیشرانه ۱.۵ لیتری V6 توربوشارژ، فناوری جدیدی را وارد مسابقات کرد. در ابتدا موتورهای توربوشارژ با مشکلات دوام و قابلیت اطمینان مواجه بودند، اما بهتدریج عملکرد آنها بهبود پیدا کرد. در این دوران، موتورهای چهار سیلندر توربوشارژ بیامو نیز به موفقیت رسیدند و نلسون پیکه در سال ۱۹۸۳ با خودروی مجهز به پیشرانه BMW Turbo قهرمان جهان شد.
اواسط دهه ۱۹۸۰، قدرت موتورهای توربوشارژ در شرایط تعیینشده برای مسابقات تعیین خط حتی از ۱۰۰۰ اسب بخار نیز فراتر میرفت. با این حال، هزینه بالا و نگرانیهای ایمنی باعث شد FIA محدودیتهایی برای این پیشرانهها در نظر بگیرد و سرانجام استفاده از توربو پس از فصل ۱۹۸۸ ممنوع شد.
۳. موتورهای V8، V10 و V12 در دهه ۱۹۹۰
پس از پایان دوران توربوشارژ، فرمول یک از سال ۱۹۸۹ به موتورهای تنفس طبیعی بازگشت. حجم مجاز پیشرانهها ابتدا ۳.۵ لیتر بود و سازندگان میتوانستند از آرایشهای مختلف سیلندر استفاده کنند.
در این دوره موتورهای V8، V10 و V12 در رقابت حضور داشتند. فراری همچنان به موتورهای ۱۲ سیلندر علاقهمند بود، درحالیکه سازندگانی مانند رنو و فورد روی پیشرانههای V10 سرمایهگذاری کردند. از سال ۱۹۹۵ حجم موتورهای تنفس طبیعی به سه لیتر کاهش یافت و بهتدریج V10 به آرایش غالب در فرمول یک تبدیل شد.
۴. سلطه موتورهای V10 اوایل دهه ۲۰۰۰
در فاصله سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵، موتورهای سه لیتری V10 به انتخاب اصلی تیمهای فرمول یک تبدیل شدند. این پیشرانهها به دلیل دور موتور بسیار بالا، صدای فوقالعاده هیجانانگیز و توان خروجی چشمگیر شهرت داشتند.
برخی از موتورهای V10 در این دوران به دور موتور بیش از ۱۹ هزار دور بر دقیقه میرسیدند. فراری، مرسدس، بیامو، رنو و هوندا از جمله سازندگانی بودند که در توسعه این پیشرانهها رقابت میکردند. بسیاری از علاقهمندان موتوراسپرت، سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ با خودروهای V10 را خوشصداترین دوران مسابقات جایزه بزرگ در تاریخ این رقابتهای فرمول یک میدانند.
۵. موتورهای ۲.۴ لیتری V8؛ از ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۳
در سال ۲۰۰۶، FIA برای کاهش هزینهها و محدود کردن عملکرد پیشرانهها، استفاده از موتورهای ۲.۴ لیتری V8 تنفس طبیعی را اجباری کرد. این موتورها با وجود حجم کمتر نسبت به نسل قبلی، همچنان عملکرد فوقالعادهای داشتند.
محدودیت دور موتور در سالهای پایانی این دوره به ۱۸ هزار دور بر دقیقه رسید. از سال ۲۰۰۹ نیز سامانه بازیابی انرژی جنبشی KERS بهصورت اختیاری وارد مسابقات شد و برای مدت کوتاهی نیروی الکتریکی اضافی در اختیار رانندگان قرار داد.
این نسل از موتورهای V8 تا پایان فصل ۲۰۱۳ مورد استفاده قرار گرفت و برای بسیاری از علاقهمندان، یکی از خاطرهانگیزترین دورههای تاریخ فرمول یک، قبل از ظهور پیشرانههای هیبرید محسوب میشود.
۶. موتورهای V6 توربوهیبرید؛ از ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵
در سال ۲۰۱۴، فرمول یک یکی از بزرگترین تغییرات فنی تاریخ خود را تجربه کرد. موتورهای V8 جای خود را به پیشرانههای ۱.۶ لیتری V6 توربوشارژ هیبریدی دادند.
این مجموعه علاوه بر موتور احتراق داخلی، از توربوشارژر، باتری و دو سامانه بازیابی انرژی MGU-K و MGU-H استفاده میکرد. MGU-K انرژی حاصل از ترمزگیری و MGU-H انرژی حرارتی گازهای خروجی اگزوز را بازیابی میکرد. این فناوری باعث افزایش بازده انرژی و کاهش مصرف سوخت شد، اما پیچیدگی فنی و هزینه توسعه پیشرانهها نیز به شکل قابل توجهی افزایش یافت.
مرسدس در ابتدای این دوران عملکرد بسیار قدرتمندی داشت و با توسعه بهتر سیستم هیبریدی توانست سالهای متوالی بر مسابقات سلطه پیدا کند.
۷. نسل جدید موتورهای فرمول یک در سال ۲۰۲۶
مقررات سال ۲۰۲۶ همچنان از موتور ۱.۶ لیتری V6 توربوشارژ استفاده میکنند، اما ساختار هیبریدی آن تغییر کرده است. مهمترین تحول، حذف سامانه MGU-H و افزایش قدرت موتور الکتریکی MGU-K از ۱۲۰ به ۳۵۰ کیلووات است.
در این نسل، سهم قدرت موتور احتراق داخلی و بخش الکتریکی تقریباً به نسبت ۵۰ به ۵۰ تقسیم شده است. همچنین استفاده از سوختهای پیشرفته پایدار به یکی از الزامات اصلی تبدیل شده است.
مشخصات نسلهای مختلف موتور فرمول یک در ۵۰ سال اخیر
دوره | نوع موتور | حجم موتور | فناوری |
|---|---|---|---|
۱۹۷۶ تا ۱۹۷۹ | V8، V12 و Flat-12 | ۳ لیتر | تنفس طبیعی |
۱۹۷۷ تا ۱۹۸۸ | V6 و چهار سیلندر | ۱.۵ لیتر | توربوشارژ |
۱۹۸۹ تا ۱۹۹۴ | V8، V10 و V12 | ۳.۵ لیتر | تنفس طبیعی |
۱۹۹۵ تا ۲۰۰۵ | V8، V10 و V12 | ۳ لیتر | تنفس طبیعی |
۲۰۰۶ تا ۲۰۱۳ | V8 | ۲.۴ لیتر | تنفس طبیعی و KERS |
۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ | V6 | ۱.۶ لیتر | توربوهیبرید |
۲۰۲۶ به بعد | V6 | ۱.۶ لیتر | توربوهیبرید با MGU-K قدرتمندتر |
۲۰۳۰ یا ۲۰۳۱ (پیشنهادی) | V8 | هنوز مشخص نیست | احتمالاً توربوهیبرید سادهتر |
آیا موتورهای V8 جدید تنفس طبیعی خواهند بود؟
یکی از پرسشهای مهم درباره نسل آینده پیشرانههای فرمول یک، استفاده از توربوشارژر و فناوری هیبریدی است. هنوز جزئیات نهایی این موتورها مشخص نشده، اما پیشنهادهای مطرحشده نشان میدهند که احتمالاً با یک موتور V8 توربوشارژ و سیستم هیبریدی سادهتر روبهرو خواهیم بود. این تصمیم میتواند میان دو هدف مهم تعادل ایجاد کند: از یک طرف بازگرداندن صدای جذاب موتورهای هشت سیلندر و از طرف دیگر حفظ فناوریهای مرتبط با آینده صنعت خودرو.
بازگشت احتمالی موتورهای V8 را میتوان یکی از مهمترین تغییرات هویتی فرمول یک در دهه آینده دانست. این تصمیم علاوه بر کاهش پیچیدگی فنی، میتواند صدای متفاوتی به مسابقات بدهد و تجربه تماشای رقابتها را برای علاقهمندان جذابتر کند. با این حال، موفقیت این برنامه به جزئیات مقررات، میزان مشارکت سازندگان و نحوه ترکیب موتور احتراق داخلی با سیستمهای الکتریکی بستگی دارد. فرمول یک در پنج دهه گذشته از موتورهای V8 و V10 تنفس طبیعی به پیشرانههای توربوشارژ و هیبریدی رسیده است و حالا قصد دارد بخشی از گذشته خود را با فناوریهای جدید ترکیب کند.
اگر این برنامه در سال ۲۰۳۰ اجرایی شود، فرمول یک پس از ۱۷ سال بار دیگر میزبان موتورهای V8 خواهد شد؛ اتفاقی که میتواند آغاز فصل تازهای در تاریخ این رقابتها باشد.