پارکینگ خورشیدی؛ راه‌حل کم‌هزینه برای تامین برق در ایران

کمبود برق، هم برای شبکه‌های شهری دردسر می‌سازد و هم برای آینده‌ی خودروهای برقی. در همین نقطه، یک ایده‌ی ساده اما پربازده وارد می‌شود؛ تبدیل پارکینگ‌ها به سازه‌هایی که هم سایه می‌دهند، هم برق تولید می‌کنند، و هم بخشی از فشار روی شبکه را کم می‌کنند.

بیشتر بخوانید:

• مقایسه هوندا آکورد با تویوتا کمری
• تویوتا آوالون در ایران؛ وارداتی ایرتویا

پارکینگ‌های خورشیدی اروپا در حال گسترش‌اند و می‌توانند بدون اشغال زمین تازه، به نیروگاه‌های کوچک محلی تبدیل شوند. در یک نمونه‌ی مطرح در بریتانیا، دولت برآورد کرده است که یک پارکینگ با ۸۰ جای پارک، با نصب سایه‌بان‌های خورشیدی و استفاده کامل از برق تولیدی آن، سالانه حدود ۲۸ هزار پوند، معادل ۳۷ هزار دلار، از هزینه‌ی برق صرفه‌جویی می‌کند.

خورشیدی حالا در بخش‌هایی از اروپا به رقابتی‌ترین منبع تولید برق تبدیل شده است. طبق اعلام آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر، آیرنا، در سال ۲۰۲۴ پنل‌های خورشیدی به طور متوسط ۴۱ درصد ارزان‌تر از کم‌هزینه‌ترین گزینه‌های سوخت فسیلی بودند. همین افت هزینه، مسیر استفاده از پنل‌ها را از نیروگاه‌های زمینی و بام ساختمان‌ها فراتر برده است.

پارکینگ‌ها از این زاویه اهمیت ویژه‌ای دارند. زمین اضافی نمی‌خواهند. زیرساخت آماده دارند. و از همه مهم‌تر، می‌توانند با ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی ترکیب شوند. راب استیت از آلایت، یکی از شرکت‌های پیشروی توسعه‌ی انرژی خورشیدی در اروپا، به یورونیوز ارث گفته است که پارکینگ‌ها می‌توانند بدون استفاده از زمین اضافی برق تولید کنند؛ موضوعی که به‌گفته‌ی او برای پروژه‌های خورشیدی زمینی که با چالش‌های برنامه‌ریزی روبه‌رو هستند، مزیت بزرگی به‌شمار می‌رود.

استیت همچنین توضیح داده که این زیرساخت، نصب شارژرهای برقی را در محل‌های مورد نیاز آسان‌تر و ارزان‌تر می‌کند و هم‌زمان از اهداف کاهش کربن پشتیبانی دارد. نتیجه فقط تولید برق نیست. سقف خورشیدی پارکینگ، خودرو را هم از آفتاب مستقیم حفظ می‌کند و دمای کابین را در تابستان پایین می‌آورد؛ مزیتی که در موج‌های گرمای پی‌درپی اروپا، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

فرانسه از سال ۲۰۲۲ مسیر سخت‌گیرانه‌تری را انتخاب کرد. قانون تازه، همه‌ی پارکینگ‌های موجود و جدید با ظرفیت دست‌کم ۸۰ خودرو را ملزم می‌کند که با پنل‌های خورشیدی پوشانده شوند. برای پارکینگ‌هایی با ۸۰ تا ۴۰۰ جای پارک، مهلت اجرا تا سال ۲۰۲۷ تعیین شد. بهره‌برداران پارکینگ‌های بزرگ‌تر از ۴۰۰ جای پارک فقط سه سال فرصت داشتند و باید تا ۲۰۲۵ مقررات را اجرا می‌کردند. دست‌کم نیمی از سطح سایت‌های بزرگ‌تر نیز باید با پنل پوشانده می‌شد.

دولت فرانسه اعلام کرده است که این سیاست می‌تواند ۱۱ گیگاوات به توان شبکه‌ی برق کشور اضافه کند؛ ظرفیتی که برای تامین برق حدود ۱۲ میلیون خانه کافی است. برای کسانی که سر باز زنند، جریمه‌ای تا ۴۰ هزار یورو در سال در نظر گرفته شده است.

فرانسه سال گذشته بخشی از این الزام را تعدیل کرد و به پارکینگ‌های روباز بزرگ‌تر از ۱۵۰۰ مترمربع اجازه داد دست‌کم نیمی از مساحت خود را با پنل‌های خورشیدی، درختان سایه‌دار یا ترکیبی از هر دو بپوشانند. اسلوونی هم مقررات مشابهی دارد و همه‌ی پارکینگ‌های نوساز و جدید با مساحت بیش از ۱۰۰۰ مترمربع را موظف به نصب پنل‌های خورشیدی کرده است. در آلمان نیز برای پارکینگ‌های جدید در چند ایالت، از جمله بادن-وورتمبرگ، نوردراین-وستفالن، شلسویگ-هولشتاین، راینلند-پالاتینات و نیدرزاکسن، بسته به تعداد جای پارک، الزام نصب سامانه‌های خورشیدی وضع شده است.

بریتانیا ابتدا سراغ بررسی این ظرفیت رفت. دولت سال گذشته فراخوانی برای ارائه‌ی شواهد منتشر کرد تا بسنجد چگونه می‌تواند «پتانسیل دست‌نخورده» انرژی خورشیدی در پارکینگ‌ها را فعال کند. برآوردهای اولیه نشان می‌داد که یک پارکینگ با ۸۰ جای پارک، در صورت نصب سایه‌بان‌های خورشیدی و استفاده کامل از برق تولیدی، سالانه حدود ۲۸ هزار پوند، یعنی نزدیک به ۳۲ هزار یورو، از قبوض برق کم می‌کند. شرکت‌ها حتی می‌توانند با فروش برق مازاد به شبکه، هزینه‌ی نصب را جبران کنند.

اد میلیبند، وزیر پیشین انرژی بریتانیا، سال گذشته گفت که هم‌اکنون خورشید بر صدها هزار جای پارک خودرو در سراسر کشور می‌تابد و می‌توان از آن برای تامین برق خانه‌ها و کسب‌وکارها استفاده کرد. او افزود که دولت می‌خواهد با کسب‌وکارها و بهره‌برداران پارکینگ‌ها همکاری کند تا این فضاها به سایه‌بان‌های خورشیدی تبدیل شوند و با انرژی پاک و تولید داخل، هزینه‌ها برای خانواده‌ها و شرکت‌ها پایین بیاید.

دولت به چند مطالعه‌ی موردی هم اشاره کرد. یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، نخستین سایه‌بان خورشیدی در شهر لیدز بود. برآورد شده است که این سامانه هر سال ۸۵۲ هزار کیلووات‌ساعت برق تولید می‌کند و با جبران ۴۷۱ تن کربن در سال، اثری معادل خارج کردن ۲۰۳ خودرو از جاده‌ها دارد. از آنجا که این پارک و سوار می‌تواند مازاد انرژی خورشیدی ذخیره‌شده در طول روز را ذخیره کند، برق را با هزینه‌ای کمتر از خرید از شبکه تامین می‌کند. دوره‌ی بازگشت سرمایه برای ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی نیز کمتر از ۱۰ سال برآورد شده است، بر پایه‌ی میانگین دو نوبت شارژ در روز در سال نخست.

با وجود این، پس از پایان فراخوان، وزارت امنیت انرژی و انتشار خالص صفر بریتانیا، DESNZ، اعلام کرد که این سیاست «در حال حاضر دیگر دنبال نخواهد شد». سخنگوی وزارتخانه گفته است که پس از بررسی دقیق و همکاری نزدیک با صنعت، تصمیم گرفته‌اند نصب پنل‌های خورشیدی در پارکینگ‌های جدید را الزامی نکنند. همان وزارتخانه تأکید کرده که انرژی خورشیدی همچنان «عنصر مرکزی» ماموریت تولید برق پاک آن باقی می‌ماند و از طریق طرح استاندارد ساختمان‌های آینده، به حمایت از نصب پنل‌های خورشیدی روی ساختمان‌های جدید، از جمله پارکینگ‌ها، ادامه می‌دهد.

راب استیت این تصمیم را «فرصت بزرگ از دست‌رفته» می‌داند. او به یورونیوز ارث گفته است اتکا به نیروهای بازار، بدون حمایت سیاستی، به ندرت نتیجه‌ی لازم را به همراه می‌آورد. به‌گفته‌ی او، بحث‌هایی مثل تاثیر بصری، تنوع زیستی و کاربری زمین که معمولا روند پروژه‌های خورشیدی را کند می‌کنند، وقتی پای زیرساخت‌های موجودی مانند پارکینگ‌ها در میان باشد، تا حد زیادی از میان می‌روند. استیت معتقد است الزام فرانسه نشان داده که این مدل در مقیاس وسیع قابل اجراست و دلایل قوی وجود دارد که دیگر کشورهای اروپا نیز همین مسیر را دنبال کنند.

برای کشوری که با کمبود برق روبه‌روست، پارکینگ خورشیدی فقط یک ایده‌ی تزئینی نیست. پارکینگ‌های مراکز خرید، ادارات، پایانه‌ها، بیمارستان‌ها و مجتمع‌های بزرگ می‌توانند به‌جای مصرف‌کننده‌ی صرف فضا، به تولیدکننده‌ی برق تبدیل شوند. مزیت دیگر هم روشن است؛ همین سازه‌ها می‌توانند محل شارژ خودروهای برقی باشند و بخشی از بار را از شبکه‌ی سراسری بردارند.

مدل اروپایی نشان می‌دهد که راه‌حل لزوما ساخت نیروگاه‌های بزرگ و زمان‌بر نیست. گاهی کافی است از سطحی که همین حالا وجود دارد، استفاده‌ای تازه شود. پارکینگ، اگر با سیاست درست و طراحی دقیق همراه شود، می‌تواند هم به اقتصاد برق کمک کند و هم به آینده‌ی حمل‌ونقل برقی.

در شرایطی که هر کیلووات‌ساعت اهمیت دارد، چنین ایده‌ای بیش از یک نوآوری معماری به نظر می‌رسد؛ راهی برای تولید برق نزدیک به مصرف، کاهش هزینه‌ها و کم‌کردن فشار روی شبکه.

نظر شما درباره‌ی پارکینگ‌های خورشیدی در ایران چیست؟