اگر روزی لاستیک خودرو پنچر شود، زاپاس موقت میتواند امکان ادامه مسیر تا تعمیرگاه را فراهم کند؛ اما معمولاً روی دیواره این لاستیک یک هشدار مهم دیده میشود: حداکثر سرعت ۸۰ کیلومتر بر ساعت. این عدد تصادفی نیست و به تفاوتهای اساسی زاپاس موقت با لاستیکهای معمولی خودرو مربوط میشود.
زاپاسهای موقت یا اصطلاحاً Space Saver برای استفاده طولانیمدت طراحی نشدهاند. آنها معمولاً باریکتر، کوچکتر و سبکتر از لاستیک استاندارد هستند و هدف اصلیشان این است که خودرو را در شرایط اضطراری برای مدت محدود به محل تعمیر برسانند.
چرا زاپاس موقت نمیتواند با سرعت بالا حرکت کند؟
مهمترین دلیل، تفاوت ساختار و ابعاد زاپاس موقت است. این لاستیک با هدف کاهش وزن و اشغال فضای کمتر طراحی شده و از نظر سطح تماس، ساختار و توانایی تحمل شرایط رانندگی با لاستیک اصلی خودرو یکسان نیست. زاپاسهای موقت ساختار سبکتری دارند و به همین دلیل از نظر قابلیت تحمل سرعت و مسافت با لاستیکهای معمولی قابل مقایسه نیستند. کاهش عرض و ابعاد لاستیک میتواند چسبندگی و پایداری خودرو را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
از طرف دیگر، زاپاس موقت برای کارکرد مداوم ساخته نشده است. افزایش سرعت باعث افزایش سرعت چرخش لاستیک و تولید گرمای بیشتر میشود. مجموعهای که برای استفاده کوتاهمدت طراحی شده، نباید تحت فشار حرارتی و مکانیکی ناشی از رانندگی سریع قرار بگیرد.
کوچکتر بودن زاپاس چه تأثیری بر خودرو دارد؟
زاپاس موقت معمولاً قطر و عرض متفاوتی نسبت به لاستیک اصلی دارد. همین تفاوت باعث میشود رفتار خودرو در هنگام شتابگیری، ترمزگیری و عبور از پیچها تغییر کند. به دلیل همین تفاوت ها است که استفاده از زاپاس کوچک میتواند روی هندلینگ، پایداری و کنترل خودرو اثر بگذارد. قطر کمتر این لاستیک همچنین میتواند فاصله خودرو از سطح زمین را کاهش دهد.
در خودروهای مجهز به سیستمهای انتقال قدرت خاص، از جمله برخی خودروهای چهارچرخ محرک، اختلاف اندازه چرخها اهمیت بیشتری پیدا میکند. به همین دلیل، خودروسازان ممکن است برای محل نصب زاپاس یا حتی استفاده از آن محدودیتهای جداگانهای تعیین کنند.
چرا دقیقاً ۸۰ کیلومتر بر ساعت؟
عدد ۸۰ کیلومتر بر ساعت در بسیاری از زاپاسهای موقت به یک استاندارد رایج تبدیل شده است. مقررات UNECE برای انواع مشخصی از مجموعههای زاپاس موقت، نصب علامت هشدار حداکثر سرعت ۸۰ کیلومتر بر ساعت را الزامی کرده و دفترچه خودرو نیز باید راننده را به رعایت این محدودیت و تعویض زاپاس با چرخ استاندارد در اولین فرصت راهنمایی کند.
البته این عدد به معنای آن نیست که تمام زاپاسهای دنیا دقیقاً همین محدودیت را دارند. نوع زاپاس، طراحی خودرو و دستورالعمل سازنده تعیینکننده است؛ بنابراین اگر روی زاپاس یا دفترچه خودرو محدودیت دیگری درج شده باشد، همان دستورالعمل باید ملاک قرار گیرد.
با زاپاس موقت تا کجا میتوان رانندگی کرد؟
زاپاس موقت برای رسیدن به تعمیرگاه طراحی شده، نه ادامه سفر عادی. رانندگی طولانی با آن میتواند باعث افزایش استهلاک و فشار حرارتی شود و درعینحال، به دلیل تفاوت مشخصات آن با لاستیک اصلی، رفتار خودرو را تغییر دهد.
برخی خودروسازان علاوه بر محدودیت سرعت، محدودیت مسافت نیز تعیین میکنند. برای نمونه، یوکوهاما برای یکی از زاپاسهای موقت خود حداکثر مسافت مورد انتظار را حدود ۴۸۰۰ کیلومتر اعلام کرده، اما تأکید کرده است که زاپاس باید در اولین فرصت با لاستیک استاندارد جایگزین شود؛ بنابراین عدد مسافت نیز باید از دفترچه یا مشخصات همان زاپاس گرفته شود.
محدودیت سرعت زاپاس موقت به ۸۰ کیلومتر بر ساعت یک توصیه بیدلیل نیست. این لاستیک برای کاهش وزن و اشغال فضای کمتر، با مشخصاتی متفاوت از لاستیک اصلی ساخته شده و از نظر چسبندگی، پایداری، تحمل حرارت و دوام برای رانندگی سریع و طولانی طراحی نشده است؛ بنابراین بهترین کار پس از نصب زاپاس موقت، کاهش سرعت، رانندگی با احتیاط و تعویض آن با لاستیک استاندارد در اولین فرصت است.