اگر سرعت خودرو را با GPS یا یک دستگاه اندازهگیری دقیق مقایسه کنید، ممکن است متوجه شوید عددی که روی صفحه کیلومتر میبینید، کمی بیشتر از سرعت واقعی است. برای مثال، ممکن است سرعتسنج عدد ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت را نشان دهد، درحالیکه سرعت واقعی خودرو اندکی پایینتر باشد. این اختلاف در بسیاری از خودروها طبیعی است و لزوماً به معنای خرابی سرعتسنج نیست.
یکی از مهمترین دلایل این موضوع، الزامات فنی مربوط به سرعت سنجها است. بر اساس مقررات شماره ۳۹ کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای اروپا (UNECE)، سرعت نمایش دادهشده نباید کمتر از سرعت واقعی خودرو باشد. این مقررات همچنین برای اختلاف مجاز میان سرعت نمایش دادهشده و سرعت واقعی، سقف مشخصی تعیین میکند: اختلاف نباید از ۱۰ درصد سرعت واقعی بهعلاوه ۴ کیلومتر بر ساعت بیشتر باشد.
چرا قانون اجازه نمیدهد سرعتسنج کمتر نشان دهد؟
دلیل این رویکرد، ارتباط مستقیم سرعت خودرو با ایمنی و رعایت محدودیتهای قانونی است. اگر سرعتسنج کمتر از سرعت واقعی نشان دهد، راننده ممکن است تصور کند با سرعت پایینتری حرکت میکند و ناخواسته از حد مجاز عبور کند.
به همین دلیل تأکید شده است که عدد روی سرعتسنج نباید پایینتر از سرعت واقعی باشد؛ بنابراین خودروساز در طراحی و کالیبراسیون سیستم اندازهگیری سرعت باید بهگونهای عمل کند که خطای احتمالی در جهت بالاتر نشان دادن سرعت قرار بگیرد، نه پایینتر. این موضوع یکی از دلایلی است که باعث شده اختلاف چند کیلومتر بر ساعت میان سرعتسنج و سرعت واقعی در بسیاری از خودروها دیده شود.
سرعتسنج چگونه سرعت خودرو را تشخیص میدهد؟
در خودروهای امروزی، سرعت خودرو معمولاً از اطلاعات حسگرهای مرتبط با سرعت چرخها یا سیستم انتقال قدرت به دست میآید و سپس این اطلاعات به واحدهای الکترونیکی خودرو منتقل میشود. در نهایت، سیستم نمایشگر یا عقربه سرعتسنج عدد مناسب را به راننده نشان میدهد. اما این اندازهگیری به پارامترهایی مانند اندازه واقعی تایر، میزان فرسودگی آج و فشار باد نیز وابسته است. باید دانست اندازه تایر، میزان سایش آج و فشار باد میتوانند باعث تغییر در مقدار نمایش دادهشده توسط سرعتسنج شوند.
چرا تعویض لاستیک میتواند عدد سرعتسنج را تغییر دهد؟
قطر مؤثر چرخ و تایر در تعیین سرعت خودرو اهمیت دارد. اگر تایری با اندازه متفاوت از نمونه استاندارد کارخانه نصب شود، مسافتی که چرخ در هر دور طی میکند تغییر خواهد کرد. در نتیجه، اگر سیستم خودرو همچنان بر اساس اندازه استاندارد محاسبه کند، عدد سرعتسنج میتواند با سرعت واقعی تفاوت بیشتری داشته باشد.
برای مثال، استفاده از تایر بزرگتر میتواند باعث شود چرخ برای طی یک مسافت مشخص، تعداد دور کمتری بزند؛ بنابراین دادهای که سیستم از چرخ دریافت میکند با شرایط اولیه خودرو متفاوت خواهد بود.
آیا سرعتسنج همیشه باید بیشتر نشان دهد؟
نه به این معنا که هر خودرویی الزاماً باید مثلاً ۵ یا ۱۰ کیلومتر بر ساعت بیشتر نشان دهد. میزان اختلاف به طراحی خودرو، کالیبراسیون سیستم، شرایط تایر و مقرراتی که خودرو بر اساس آن تأیید شده است بستگی دارد. در واقع، آنچه مقررات UNECE تعیین میکند این است که سرعت نمایش دادهشده نباید کمتر از سرعت واقعی باشد و مقدار اختلاف نیز از محدوده مشخصی فراتر نرود؛ بنابراین اگر سرعتسنج خودرویی در شرایط استاندارد کمی بیشتر از سرعت واقعی نشان میدهد، این موضوع میتواند کاملاً مطابق طراحی و الزامات فنی باشد.
اختلاف اندک میان سرعتسنج و سرعت واقعی لزوماً نشانه خرابی نیست. سرعتسنج عمداً بهگونهای تنظیم میشود که خطای آن به سمت پایین نشان دادن سرعت نباشد؛ ضمن اینکه اندازه و وضعیت تایر نیز میتواند روی این اختلاف اثر بگذارد. به همین دلیل، عدد روی صفحه کیلومتر را باید یک نمایش مهندسیشده از سرعت خودرو دانست، نه لزوماً عددی کاملاً برابر با سرعت واقعی.