کدام قسمت‌های موتور خودرو را هر راننده باید حتماً بشناسد؟

بسیاری از رانندگان هر روز از خودرو استفاده می‌کنند، اما هنگام باز کردن کاپوت، شناخت دقیقی از قطعات و مخزن‌های مختلف ندارند. لازم نیست هر راننده مانند یک تعمیرکار با جزئیات فنی موتور آشنا باشد، اما شناخت بخش‌های اصلی می‌تواند در بررسی‌های روزمره، تشخیص نشانه‌های خرابی و جلوگیری از آسیب‌های جدی بسیار مؤثر باشد.

موتور، بخش اصلی تولید قدرت در خودرو است. این مجموعه از قطعاتی مانند سیلندر، پیستون، میل‌لنگ، میل‌سوپاپ، سوپاپ‌ها و شمع‌ها تشکیل شده است. راننده معمولاً به این قطعات دسترسی مستقیم ندارد، اما باید بداند موتور در کدام قسمت محفظه قرار گرفته و چه نشانه‌هایی می‌تواند از عملکرد نامناسب آن خبر دهد.

صدای کوبش یا تق‌تق، لرزش غیرعادی، افت محسوس قدرت، دود غیرمعمول، نشتی روغن و افزایش بیش از حد دمای موتور از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. در موتورهای توربوشارژ نیز خود این قطعه، لوله‌های هوای ورودی و مسیرهای روغن‌کاری اهمیت بیشتری دارند و هرگونه صدای زوزه یا کاهش ناگهانی توان باید بررسی شود.

درپوش روغن موتور معمولاً روی قسمت بالایی موتور قرار دارد و محل افزودن روغن است. در نزدیکی آن، گیج روغن قرار می‌گیرد که برای بررسی سطح روغن در موتورهای مجهز به گیج دستی استفاده می‌شود.

راننده باید بداند که سطح روغن باید طبق دستورالعمل سازنده، روی سطح صاف و در زمان مناسب بررسی شود. کمبود روغن می‌تواند باعث افزایش اصطکاک و آسیب به قطعات داخلی شود و پر کردن بیش از حد نیز ممکن است به کاسه‌نمدها، سیستم تهویه کارتل و سیستم آلایندگی آسیب بزند. همچنین وجود روغن در اطراف موتور یا زیر خودرو می‌تواند نشانه نشتی باشد.

سیستم خنک کاری وظیفه دارد دمای موتور را در محدوده مناسب نگه دارد. رادیاتور، مخزن انبساط، شیلنگ‌های خنک‌کننده، ترموستات، واترپمپ و فن اجزای اصلی این سامانه هستند. راننده باید محل مخزن انبساط و علامت‌های حداقل و حداکثر آن را بشناسد.

کاهش مداوم سطح مایع، وجود لکه‌های رنگی زیر خودرو، بالا رفتن آمپر دما یا روشن شدن چراغ هشدار دمای موتور می‌تواند نشانه نشتی یا اختلال در سیستم خنک کاری باشد. درپوش رادیاتور یا مخزن تحت فشار را نباید هنگام داغ بودن موتور باز کرد؛ زیرا مایع و بخار داغ ممکن است با فشار خارج شود. در برخی خودروها نیز فن برقی پس از خاموش کردن موتور برای مدتی به کار ادامه می‌دهد.

مخزن روغن ترمز معمولاً در قسمت بالایی محفظه موتور و نزدیک بوستر ترمز قرار دارد. این مایع، نیروی واردشده به پدال را از طریق مدار هیدرولیک به کالیپرها یا سیلندرهای ترمز منتقل می‌کند.

راننده باید سطح روغن ترمز و نشانه‌های نشتی اطراف مخزن و اتصالات را بررسی کند. پایین آمدن سطح روغن ممکن است در اثر فرسوده شدن لنت‌ها رخ دهد، اما افت ناگهانی یا شدید می‌تواند نشانه نشتی باشد. افزودن روغن نامناسب نیز خطرناک است؛ نوع روغن باید دقیقاً مطابق مشخصات درج‌شده در دفترچه یا روی درپوش مخزن انتخاب شود.

باتری وظیفه تأمین برق اولیه برای استارت و تغذیه بسیاری از تجهیزات برقی خودرو را بر عهده دارد. راننده باید محل باتری، قطب مثبت و منفی، بست‌ها و نشانه‌های خوردگی را بشناسد.

استارت ضعیف، روشن شدن دشوار خودرو، کم‌نور شدن چراغ‌ها یا سفید و سبز شدن رسوبات اطراف پایانه‌ها می‌تواند نشانه ضعف باتری یا مشکل در اتصالات باشد. هنگام کار با باتری باید از اتصال کوتاه میان قطب‌ها جلوگیری کرد و در خودروهای جدید، دستورالعمل سازنده برای باتری و سیستم مدیریت انرژی رعایت شود.

فیلتر هوا مانع ورود گردوغبار و ذرات آلاینده به موتور می‌شود. این قطعه معمولاً داخل محفظه‌ای پلاستیکی قرار دارد و از طریق یک لوله به دریچه گاز یا مسیر ورودی موتور متصل است.

کثیف بودن فیلتر هوا می‌تواند جریان هوای ورودی را محدود کند و در برخی شرایط باعث افت شتاب، افزایش مصرف سوخت یا نامنظم شدن عملکرد موتور شود. بااین‌حال، زمان تعویض فیلتر باید بر اساس برنامه سرویس خودرو و شرایط استفاده تعیین شود؛ رانندگی در محیط‌های پر گردوغبار معمولاً نیاز به بازدید زودتر دارد.

جعبه‌فیوز از مدارهای برقی خودرو در برابر جریان بیش از حد محافظت می‌کند. هر فیوز برای مدار مشخصی مانند چراغ‌ها، فن، پمپ سوخت یا تجهیزات کابین در نظر گرفته شده است. اگر قطعه‌ای از تجهیزات برقی کار نکند، بررسی فیوز مربوط می‌تواند یکی از مراحل اولیه عیب‌یابی باشد.

بااین‌حال، فیوز سوخته نباید با نمونه‌ای دارای آمپراژ بالاتر جایگزین شود. سوختن مکرر یک فیوز نیز معمولاً نشانه وجود ایراد در سیم‌کشی یا یکی از مصرف‌کننده‌های همان مدار است و باید توسط فرد متخصص بررسی شود.

مخزن مایع شیشه‌شوی معمولاً با علامت شیشه جلو مشخص می‌شود. استفاده از مایع مناسب، به‌خصوص در هوای سرد، از یخ‌زدگی و گرفتگی مسیرها جلوگیری می‌کند. در برخی خودروها ممکن است مخزن روغن هیدرولیک فرمان، مخزن کلاچ یا مخزن خنک‌کننده مدارهای جداگانه نیز وجود داشته باشد؛ البته جای این اجزا در همه خودروها یکسان نیست.

در نهایت باید گفت راننده باید بتواند محل قطعات اصلی زیر کاپوت را شناسایی کند، اما نباید بدون آگاهی سراغ باز کردن قطعات حساس، دست‌کاری سیم‌کشی یا باز کردن مدارهای تحت فشار برود. شناخت درست موتور، بیشتر از آنکه به معنای تعمیر کردن باشد، به معنای تشخیص به‌موقع، بررسی ایمن و مراجعه درست به تعمیرکار است.