راهنمای انتخاب روغن موتور برای خودروهایی با کارکرد بیش از ۱۰۰ هزار کیلومتر

با افزایش کیلومتر کارکرد، قطعات داخلی موتور به‌تدریج فرسوده می‌شوند و فاصله میان رینگ و سیلندر، یاتاقان‌ها و سایر اجزای متحرک بیشتر می‌شود. همین تغییر باعث می‌شود روغنی که برای یک موتور نو مناسب بوده، پاسخ‌گوی نیاز موتور فرسوده نباشد. انتخاب روغن درست در این مرحله، یکی از ارزان‌ترین و مؤثرترین راه‌ها برای حفظ توان و طول عمر موتور است.

گرانروی یا ویسکوزیته مهم‌ترین مشخصه روغن موتور است و با کدهایی مانند 5W-30 یا 10W-40 نشان داده می‌شود. عدد پیش از حرف W رفتار روغن را در سرما و عدد پس از آن را در دمای کار موتور نشان می‌دهد. قاعده اصلی این است که ابتدا به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه شود.

با این حال، در موتورهایی که فاصله قطعاتشان بیشتر شده و مصرف روغن بالا رفته است، کارشناسان گاهی استفاده از روغنی را با یک درجه گرانروی بالاتر توصیه می‌کنند تا لایه محافظ ضخیم‌تری میان قطعات شکل بگیرد. این تصمیم باید با توجه به شرایط واقعی موتور و ترجیحاً با نظر مکانیک مجرب گرفته شود، زیرا روغن بیش‌ازحد غلیظ می‌تواند استارت در هوای سرد را دشوار کند.

بسیاری از شرکت‌های تولیدکننده، روغن‌هایی با عنوان کارکرد بالا High Mileage عرضه می‌کنند که برای خودروهای با کارکرد بالا، معمولاً بیش از ۱۲۰ هزار کیلومتر، طراحی شده‌اند. این روغن‌ها معمولاً شامل نرم‌کننده‌های آب‌بندی هستند که لاستیک‌ها و کاسه‌نمدهای سخت‌شده را انعطاف‌پذیر می‌کنند و از نشتی روغن جلوگیری می‌کنند.

همچنین مواد پاک‌کننده و پراکنده ساز در آن‌ها بیشتر است و از ته‌نشین شدن رسوب و لجن در مسیرهای روغن جلوگیری می‌کند. افزودنی‌های ضد سایش نیز لایه‌ای محافظ روی سطح فلزات ایجاد می‌کنند که برای قطعات فرسوده اهمیت ویژه‌ای دارد.

روی بسته‌بندی روغن باید نشان استانداردهای معتبر دیده شود. استاندارد API، متعلق به مؤسسه نفت آمریکا، با حروفی مانند SN و SP کیفیت روغن‌های بنزینی را نشان می‌دهد و هرچه حرف دوم در ترتیب الفبا جلوتر باشد، روغن به‌روزتر است. استاندارد ACEA اروپایی نیز با کدهایی مانند A3/B4 عملکرد روغن را در شرایط سخت‌تر ارزیابی می‌کند. خرید روغن فاقد این نشان‌ها یا از منابع نامطمئن، به‌ویژه با توجه به رواج کالای تقلبی، می‌تواند خسارت جدی به موتور وارد کند.

روغن‌های تمام‌سنتتیک مقاومت بیشتری در برابر حرارت و اکسید شدن دارند و پایداری خود را بهتر حفظ می‌کنند. روغن‌های نیمه‌سنتتیک نیز گزینه‌ای اقتصادی‌تر و برای بسیاری از موتورهای کارکرده مناسب هستند. اگر موتور پیش از این با روغن معدنی کار کرده است، تغییر به روغن سنتتیک معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما بهتر است پس از تعویض، میزان مصرف روغن و نشتی احتمالی کنترل شود.

در خودروهای پرکارکرد، سطح روغن باید در فواصل کوتاه‌تر بررسی شود، چون مصرف آن به‌مرور افزایش می‌یابد. فاصله تعویض روغن و فیلتر را نیز نباید از توصیه سازنده طولانی‌تر کرد و در شرایط ترافیک سنگین یا رانندگی در هوای گرم، کوتاه‌تر کردن این فاصله منطقی است. اگر مصرف روغن به‌طور ناگهانی بالا رفت یا دود آبی‌رنگ از اگزوز خارج شد، تعویض روغن به‌تنهایی کافی نیست و باید موتور توسط متخصص بررسی شود.

در مجموع باید گفت بهترین روغن برای خودروی پرکارکرد روغنی است که با توصیه سازنده سازگار باشد، گرانروی متناسب با وضعیت موتور داشته باشد، استانداردهای معتبر را دارا باشد و از مواد افزودنی محافظ بهره ببرد.