صدای تیک‌تیک بالای موتور ممکن است ناشی از نقص در روغن‌کاری یا فرسودگی سوپاپ‌ها باشد و بی‌توجهی به آن می‌تواند آسیب‌های پرهزینه‌ای ایجاد کند.
شنیدن صدای تیک تیک از قسمت بالای موتور، به‌خصوص زمانی که خودرو در حالت درجا کار می‌کند، یکی از صداهایی است که می‌تواند راننده را نگران کند. این صدا گاهی به دلیل عملکرد طبیعی بعضی قطعات ایجاد می‌شود، اما در مواردی نیز نشانه اختلال در سیستم سوپاپ‌ها، کمبود روغن‌کاری یا فرسودگی قطعات داخلی موتور است. تشخیص درست منشأ صدا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بی‌توجهی به برخی از این ایرادها ممکن است به آسیب‌های جدی‌تر و پرهزینه منجر شود.
علت صدای تیک تیک سوپاپ‌ها در دور آرام چیست؟
یکی از دلایل رایج این صدا، اختلال در عملکرد تایپیت‌ها یا بالابرهای سوپاپ است. در موتورهایی که از تایپیت هیدرولیکی استفاده می‌کنند، فشار روغن موتور وظیفه تنظیم خودکار لقی مجموعه سوپاپ را بر عهده دارد. اگر روغن کافی به این قطعات نرسد، فشار آن پایین باشد یا مجاری روغن‌کاری مسدود شده باشند، تایپیت نمی‌تواند لقی را به‌درستی جبران کند. در نتیجه، برخورد قطعات متحرک مجموعه سوپاپ صدای ضربه‌ای و تیک تیک ایجاد می‌کند.
کمبود روغن موتور، استفاده از روغن نامناسب و گرفتگی فیلتر یا مجاری روغن‌کاری از عواملی هستند که می‌توانند این وضعیت را به وجود آورند. در برخی موارد، آلودگی یا رسوبات داخل موتور نیز مانع حرکت صحیح تایپیت می‌شوند. حتی استفاده از فیلتر روغن نامناسب یا بی‌کیفیت می‌تواند در بعضی موتورها به اختلال در روغن‌کاری و ایجاد صدای غیرعادی منجر شود.
در موتورهایی که لقی سوپاپ به‌صورت مکانیکی تنظیم می‌شود، علت صدا ممکن است افزایش فاصله بین قطعاتی مانند اسبک و انتهای ساق سوپاپ باشد. این فاصله باید مطابق مقادیر تعیین‌شده از سوی سازنده تنظیم شود. با افزایش لقی، برخورد قطعات هنگام باز و بسته شدن سوپاپ‌ها صدای تیک‌تیک ایجاد می‌کند. البته تنظیم نبودن لقی همیشه به معنای زیاد بودن آن نیست و تشخیص دقیق به اندازه‌گیری و مقایسه با مشخصات فنی موتور نیاز دارد.
فرسودگی بادامک میل‌سوپاپ، اسبک‌ها، تایپیت‌ها یا سایر اجزای مجموعه سوپاپ نیز می‌تواند منشأ صدا باشد. در چنین شرایطی، حتی با وجود سطح و فشار مناسب روغن، صدای غیرعادی ممکن است ادامه پیدا کند و به بررسی مکانیکی نیاز داشته باشد.
آیا هر صدای تیک تیکی به سوپاپ‌ها مربوط است؟
خیر. یکی از اشتباهات رایج این است که هر صدای منظم از قسمت بالای موتور به خرابی سوپاپ‌ها نسبت داده می‌شود. انژکتورها هنگام پاشش سوخت صدای کلیک یا تیک تیک تولید می‌کنند و این صدای سوپاپ در بعضی موتورهای انژکتوری، به‌ویژه نمونه‌های تزریق مستقیم، کاملا طبیعی است.
از سوی دیگر، نشتی در واشر یا اتصالات منیفولد دود نیز ممکن است صدایی شبیه تیک تیک سوپاپ ایجاد کند. خرابی برخی قطعات جانبی، از جمله پمپ خلأ، نیز می‌تواند تشخیص را دشوار کند؛ بنابراین، تعیین محل دقیق صدا پیش از شروع تعمیر ضروری است.
برای رفع صدای تیک تیک سوپاپ‌ها چه باید کرد؟
اولین اقدام، بررسی سطح روغن موتور با استفاده از گیج و مطابق دستورالعمل خودرو است. اگر سطح روغن پایین‌تر از حد مجاز باشد، باید علت کاهش آن مشخص و پس از رفع نشتی احتمالی، روغن مناسب به مقدار توصیه‌شده اضافه شود. همچنین باید از تطابق گرانروی و استاندارد روغن با مشخصات سازنده اطمینان حاصل کرد. تعویض روغن و فیلتر در صورت فرا رسیدن موعد سرویس نیز ضروری است؛ اما نباید انتظار داشت که این کار تمام صداهای ناشی از خرابی مکانیکی را برطرف کند.
اگر صدا پس از بررسی روغن و فیلتر همچنان باقی بماند، تعمیرکار باید فشار روغن موتور، وضعیت مجاری روغن‌کاری و عملکرد تایپیت‌ها را بررسی کند. در موتورهای دارای تنظیم مکانیکی سوپاپ نیز اندازه‌گیری لقی و تنظیم آن مطابق مشخصات فنی ضروری است. در صورت مشاهده فرسودگی یا آسیب در قطعاتی مانند تایپیت، اسبک یا بادامک میل‌سوپاپ، تعمیر یا تعویض قطعه معیوب ضرورت دارد.
نکته مهم این است که اگر صدای تیک تیک ناگهان بلندتر شود، با چراغ هشدار فشار روغن همراه باشد یا صدای کوبش شدید از موتور شنیده شود، نباید به رانندگی ادامه داد. در چنین شرایطی بهتر است موتور خاموش شود و خودرو برای بررسی تخصصی به تعمیرگاه منتقل شود.
دقت کنید که صدای تیک تیک سوپاپ‌ها در دور آرام را نباید بدون بررسی نادیده گرفت یا با تعویض حدسی قطعات برطرف کرد. تشخیص دقیق محل صدا، کنترل سیستم روغن‌کاری و بررسی مجموعه سوپاپ‌ها، مسیر اصولی برای جلوگیری از تعمیرات غیرضروری و آسیب بیشتر به موتور است.
