ایران مدعی شکار REMUS 600 آمریکا در تنگه هرمز شد

ایران از به‌دست آوردن یک ربات زیرآبی خودمختار REMUS 600 متعلق به آمریکا در تنگه هرمز خبر داده است. برخلاف تصور رایج، سامانه‌ی یادشده یک زیردریایی رزمی کوچک نیست و بیشتر برای شناسایی زیرسطحی، نقشه‌برداری بستر دریا و یافتن مین‌های دریایی به کار می‌رود. در صورت تأیید مستقل جزئیات حادثه، تصاحب چنین تجهیزاتی می‌تواند از نظر اطلاعاتی برای هر دو طرف اهمیت داشته باشد.

نیروی دریایی سپاه اعلام کرده یک فروند REMUS 600 آمریکایی را در تنگه هرمز شناسایی و تصاحب کرده است. براساس روایت منتشرشده، ربات زیرآبی هنگام انجام ماموریت شناسایی کشف شد و سپس در اختیار نیروهای ایرانی قرار گرفت. همچنین گفته شده متخصصان ایرانی سرگرم بررسی سامانه و استخراج اطلاعات ذخیره‌شده‌ی آن هستند. بااین‌حال، نحوه‌ی به‌دست آمدن وسیله و ماهیت دقیق ماموریتش تاکنون به‌طور مستقل تأیید نشده است.

REMUS 600 یک خودران زیرآبی خودمختار یا AUV به‌شمار می‌رود که هایدروید آن را توسعه داده و اعضای خانواده‌ی چنین سامانه‌هایی سال‌هاست در عملیات اقیانوسی و نظامی حضور دارند. به‌کار بردن اصطلاح «زیردریایی کنترل از راه دور» برای وسیله‌ی مورد بحث کاملا دقیق نیست، زیرا REMUS 600 اساسا برای حرکت مستقل زیر آب طراحی شده و می‌تواند مسیر، عمق و الگوی حرکت خود را مطابق ماموریت ازپیش‌تعریف‌شده دنبال کند. استقلال عملیاتی زیر آب اهمیت فراوانی دارد، چون انتشار امواج رادیویی در آب بسیار محدود است و ربات زیرآبی نمی‌تواند مانند پهپاد هوایی به‌طور دائمی با اپراتور ارتباط داشته باشد.

REMUS پیش از ورود به آب برنامه‌ریزی می‌شود و هنگام اجرای ماموریت با کمک سامانه‌های ناوبری و حسگرهای گوناگون مسیر خود را حفظ می‌کند. ربات پس از پایان کار به محل تعیین‌شده بازمی‌گردد یا برای بازیابی به سطح آب نزدیک می‌شود. مؤسسه‌ی اقیانوس‌شناسی وودز هول، یکی از مراکز اصلی توسعه و استفاده از خانواده‌ی REMUS، سال‌هاست چنین سامانه‌هایی را در عملیات خودمختار زیرسطحی به کار می‌گیرد.

REMUS 600 حدود ۳۲ سانتی‌متر قطر دارد و وزن پیکربندی پایه‌ی آن به حدود ۲۴۰ کیلوگرم می‌رسد. ربات می‌تواند تا عمق تقریبی ۶۰۰ متر فعالیت کند، به سرعتی نزدیک به ۹٫۳ کیلومتر بر ساعت برسد و طی ماموریت‌های طولانی ده‌ها ساعت زیر آب باقی بماند. برد و مدت ماندگاری دقیق آن به نوع ماموریت، سرعت حرکت، شرایط دریا، باتری و تجهیزات نصب‌شده بستگی دارد. مشخصات یادشده نشان می‌دهد که با یک ربات تفریحی کوچک یا وسیله‌ای ساده برای اقیانوس‌شناسی روبه‌رو نیستیم.

یکی از قابلیت‌های مهم REMUS 600 به ساختار ماژولار آن مربوط می‌شود. متناسب با ماموریت می‌توان تجهیزات و حسگرهای متفاوتی روی پلتفرم نصب کرد. همین انعطاف باعث شده REMUS 600 برای مجموعه‌ای از عملیات زیرسطحی مناسب باشد.

یکی از برداشت‌های نادرست درباره‌ی REMUS 600، تصور یک «زیردریایی کوچک مسلح» است؛ درحالی‌که جنگ مستقیم هدف اصلی آن محسوب نمی‌شود. مهم‌ترین کاربردهای نظامی ربات شامل شناسایی بستر دریا، نقشه‌برداری، جست‌وجوی مین و تشخیص اشیای زیرسطحی می‌شود. نیروی دریایی آمریکا از نسخه‌ی نظامی خانواده‌ی مزبور با نام MK-18 Kingfish استفاده کرده و سامانه‌ی مذکور در برنامه‌های جنگ مین و عملیات شناسایی زیر آب اهمیت ویژه‌ای دارد.

ربات در چنین ماموریت‌هایی وارد منطقه می‌شود، داده‌های سونار و حسگرهای دیگر را گردآوری می‌کند و محل اشیای مشکوک یا موانع زیر آب را مشخص می‌سازد. روش مذکور می‌تواند جان نیروهای انسانی را نیز حفظ کند. دیگر لازم نیست غواص یا شناور سرنشین‌دار برای بررسی هر نقطه‌ی مشکوک وارد منطقه‌ای خطرناک شود.

تنگه هرمز یکی از پرتراکم‌ترین و حساس‌ترین آبراه‌های جهان به‌شمار می‌رود و بخش قابل‌توجهی از اهمیت نظامی آن نه روی آب، بلکه زیر سطح دریا نهفته است. مین‌ها، موانع زیرآبی، کابل‌ها، سازه‌های دریایی و حتی شکل بستر می‌توانند بر حرکت شناورها و عملیات نظامی اثر بگذارند. به همین دلیل، برخورداری از تصویری دقیق از محیط زیر آب برای نیروهای دریایی ارزش فراوانی دارد.

آمریکا سال‌هاست برای مقابله با تهدید مین‌های دریایی و تقویت توان شناسایی زیرسطحی در خلیج فارس از سامانه‌های بدون سرنشین دارد. براساس اسناد رسمی نیروی دریایی آمریکا، خانواده‌ی REMUS از اوایل دهه‌ی ۲۰۰۰ میلادی در عملیات نظامی استفاده شده و نسخه‌های مبتنی بر REMUS 600 نیز وارد برنامه‌ی MK-18 شده‌اند. استقرار چنین سامانه‌هایی در منطقه‌ی ناوگان پنجم آمریکا نیز سابقه‌ای طولانی دارد.

ناوبری یکی از دشوارترین بخش‌های طراحی ربات زیرآبی محسوب می‌شود. زیر آب امکان استفاده از GPS ماهواره‌ای به شکل معمول وجود ندارد و سامانه باید ترکیبی از ناوبری اینرسی، حسگرهای حرکتی، سامانه‌های صوتی و تجهیزات تعیین موقعیت زیرآبی را به کار بگیرد. REMUS 600 می‌تواند مطابق ماموریتی ازپیش‌تعریف‌شده در مسیر مشخصی حرکت کند و داده‌های گردآوری‌شده را در حافظه‌ی داخلی نگه دارد.

یک UUV در نتیجه‌ی چنین طراحی‌ای برای هر حرکت کوچک به ارتباط با اپراتوری روی کشتی نیاز ندارد. استقلال مذکور از مهم‌ترین مزیت‌های ربات در محیط زیر آب محسوب می‌شود. همان ویژگی به سامانه اجازه می‌دهد حتی در شرایط ارتباطی دشوار نیز ماموریت برنامه‌ریزی‌شده را ادامه دهد.

ارزش اصلی REMUS 600 تنها به موتور، باتری یا بدنه‌ی آن محدود نمی‌شود و بخش مهم‌تر به حسگرها و داده‌های گردآوری‌شده طی ماموریت ارتباط دارد. سامانه‌های سونار، تجهیزات تصویربرداری زیرآبی و حسگرهای قابل نصب روی خانواده‌ی REMUS می‌توانند اطلاعات فراوانی از محیط اطراف در اختیار اپراتور بگذارند. بسته به پیکربندی، داده‌ها ممکن است تصویری از شکل بستر دریا، موانع زیرسطحی، اشیای مشکوک و وضعیت منطقه‌ای مشخص ارائه کنند.

اگر یک UUV هنگام ماموریتی واقعی از دست برود و داده‌های ذخیره‌شده‌ی آن همچنان در دسترس باشند، احتمال دارد اطلاعات حافظه از خود ربات ارزشمندتر باشد. مسیر پیموده‌شده و نوع اطلاعات ثبت‌شده می‌تواند جزئیاتی از هدف ماموریت یا محدوده‌ی مورد بررسی آشکار کند. ارزش نهایی داده‌ها به محتوا و میزان امکان بازیابی آن‌ها وابسته خواهد بود.

ابهام اصلی ماجرا به چگونگی رسیدن REMUS 600 به دست ایران مربوط می‌شود. اگر UUV در نتیجه‌ی عملیاتی هدفمند شناسایی و تصرف شده باشد، حادثه از منظر توان کشف و مقابله با سامانه‌های زیرآبی معنای متفاوتی پیدا می‌کند. در مقابل، ازدست‌رفتن وسیله بر اثر نقص فنی یا مشکلات عملیاتی برداشت نظامی کاملا دیگری به همراه خواهد داشت. اطلاعات فعلی برای انتخاب قطعی میان سناریوهای مزبور کافی نیست.

نمونه‌ای مشابه از اختلاف روایت پیش‌تر نیز مشاهده شده بود. پس از آنکه ایران از به‌دست آوردن یک Dive-LD آمریکایی خبر داد، مقام‌های آمریکایی اعلام کردند وسیله پیش از حادثه دچار مشکل فنی شده و سامانه‌ای عملیاتی حامل اطلاعات فوق‌سری نبوده است. بنابراین تا زمان انتشار جزئیات بیشتر درباره‌ی REMUS 600، بهتر است از نتیجه‌گیری قطعی درباره‌ی نحوه‌ی «شکار» آن پرهیز شود.

احتمال دستیابی به اطلاعات محرمانه جذاب‌ترین بخش ماجرا به‌نظر می‌رسد، اما همان‌جا باید از اغراق فاصله گرفت. مشخصات اصلی REMUS 600، ابعاد، کاربردها و بسیاری از فناوری‌های مرتبط با آن سال‌هاست در منابع عمومی منتشر شده‌اند. تصاحب یک نمونه از ربات لزوما به معنای دستیابی به فناوری‌ای کاملا ناشناخته نیست.

هر نمونه‌ی عملیاتی، بااین‌حال، می‌تواند حامل اطلاعات متفاوتی باشد. داده‌های ماموریت‌های اخیر، نوع حسگرهای نصب‌شده، تنظیمات عملیاتی، مسیر پیموده‌شده و اطلاعات محیط بررسی‌شده همگی ارزش اطلاعاتی بالقوه دارند. میزان واقعی داده‌های قابل بازیابی به وضعیت دستگاه، شدت آسیب‌دیدگی و شیوه‌ی حفاظت از اطلاعات وابسته خواهد بود و بدون دسترسی به نمونه‌ی واقعی نمی‌توان قضاوتی قطعی ارائه کرد.

شاید مهم‌ترین جنبه‌ی ماجرای REMUS 600 خود ربات نباشد، بلکه تصویری باشد که از آینده‌ی جنگ دریایی ترسیم می‌کند. اجرای ماموریت شناسایی زیرآبی دیگر الزاما به زیردریایی بزرگ یا کشتی چند ده‌هزار تنی نیاز ندارد. رباتی نسبتا کوچک می‌تواند ساعت‌ها زیر آب حرکت کند، مسیر مشخصی را بپیماید، داده‌های سوناری جمع‌آوری کند و بدون حضور سرنشین به ماموریت ادامه دهد.

روند مذکور به‌ویژه در منطقه‌ای مانند خلیج فارس اهمیت پیدا می‌کند که فاصله‌ی نیروهای متخاصم کم است و شناسایی زودهنگام تجهیزات زیرآبی می‌تواند نقشی تعیین‌کننده داشته باشد. رقابت دریایی آینده احتمالا تنها میان ناوها و زیردریایی‌ها جریان نخواهد داشت. ربات‌های زیرآبی کوچک، سامانه‌های خودمختار و حسگرهای هوشمند نیز به اجزای مهم رقابت تبدیل شده‌اند.

ایران اعلام کرده یک فروند REMUS 600 آمریکایی را در تنگه هرمز به دست آورده است؛ وسیله‌ای که نسخه‌های نظامی خانواده‌ی آن سال‌ها در عملیات شناسایی زیرآبی و مقابله با مین به کار رفته‌اند. هنوز روشن نیست ربات دقیقا چگونه به دست ایران افتاده و هنگام حادثه چه ماموریتی داشته است. درباره‌ی میزان اطلاعات قابل استخراج از حافظه یا سامانه‌های داخلی آن نیز گزارش مستقلی منتشر نشده.

حضور REMUS 600 در چنین محیطی به‌خودی‌خود چندان تعجب‌آور نیست. تنگه هرمز فقط آبراهی پرتردد به‌شمار نمی‌رود و زیر سطح آن نیز رقابتی دائمی برای شناسایی، پایش و کنترل محیط دریایی جریان دارد. در جنگ‌های مدرن، گاهی ارزشمندترین تجهیزات نظامی نه بزرگ‌ترین نمونه‌ها، بلکه کوچک‌ترین سامانه‌هایی هستند که بدون سرنشین و در سکوت، صدها متر زیر سطح آب حرکت می‌کنند.

• نوع خودروی زیرآبی خودمختار یا AUV
• قطر حدود ۳۲ سانتی‌متر
• وزن حدود ۲۴۰ کیلوگرم در پیکربندی پایه
• حداکثر عمق عملیاتی حدود ۶۰۰ متر
• سرعت بیشینه حدود ۹٫۳ کیلومتر بر ساعت
• ماندگاری در ماموریت تا چند ده ساعت بسته به پیکربندی
• کاربردهای اصلی شناسایی زیرسطحی، نقشه‌برداری بستر دریا، جست‌وجوی مین و جمع‌آوری داده‌های سوناری
• نسخه‌ی نظامی شناخته‌شده در آمریکا MK-18 Kingfish

دیدگاه شما درباره‌ی ارزش اطلاعاتی احتمالی REMUS 600 چیست؟