افزایش فاصلهی قیمت فرآوردههای نفتی در داخل با کشورهای همسایه، جریان خروج غیرقانونی سوخت را به یکی از پیچیدهترین چالشهای اقتصادی کشور تبدیل کرده است. برآوردهای رسمی نشان میدهد حجم قاچاق فرآوردههای نفتی به مرز روزانه ۲۵ میلیون لیتر رسیده که بخش اعظم آن را گازوئیل تشکیل میدهد؛ فرآوردهای حیاتی که شریان اصلی ترانزیت، صنعت و کشاورزی به شمار میرود.
بهگزارش تسنیم، بیش از ۵۱ درصد کل پروندههای قاچاق کالا در کشور به حوزهی فرآوردههای نفتی اختصاص دارد. بر اساس توضیحات محمد محبی، مدیرکل دفتر پیشگیری از قاچاق فرآوردههای نفتی ستاد مرکزی مقابله با قاچاق کالا و ارز، نزدیک به ۸۰ درصد سوخت قاچاقشده مربوط به گازوئیل است و نیمی از انحراف گازوئیل نیز در بخش حملونقل رخ میدهد.
تغییر جغرافیای قاچاق؛ از نوار مرزی تا استانهای مرکزی
تصور سنتی از قاچاق سوخت، صفهای طولانی تانکرها و خودروهای شوتی در استانهای مرزی بود، اما تحلیل دادههای نظارتی الگوهای متفاوتی را آشکار کرده است. بخش چشمگیری از انحراف سهمیهها در استانهای مرکزی کشور و مبادی توزیع غیرمستقیم شکل میگیرد. عدم تطابق سهمیههای تخصیصی با کارکرد واقعی ماشینآلات و ناوگان، بستری برای شکلگیری بازارهای غیررسمی در عمق کشور ایجاد کرده است.
دولت در مواجهه با چالش کنونی، اولویت را بهجای شوکدرمانی قیمتی بر سیاستهای غیرقیمتی و سامانهای قرار داده تا پیش از خروج سوخت از شبکهی رسمی، مغایرتها شناسایی شوند.
پایش هوشمند؛ از پالایشگاه تا سامانهی پیمایش
مدیریت زنجیرهی سوخت نیازمند رصد دادهها از نقطهی تولید تا مصرف نهایی است. محمدمهدی سیدی، مشاور مدیرعامل پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، از برنامهریزی برای اجرای طرح پایش لحظهای زنجیرهی تولید تا توزیع بر اساس مجوز شورای اقتصاد خبر داده است. این برنامهی جامع در فازهای ۶، ۱۸ و ۳۶ ماهه پیگیری میشود و مبادی ورودی و خروجی پالایشگاهها را به تجهیزات دقیق اندازهگیری مجهز میسازد.
اقدامات کلیدی در دست اجرا برای شفافسازی زنجیرهی تامین شامل موارد زیر است:
- بهرهبرداری از سامانهی پایش و کنترل دادههای اسکادا (SCADA) در خطوط لوله و مخابرات نفت
- تجهیز ۷ هزار دستگاه ناوگان حمل سوخت به ردیاب برخط از میان ۱۵ هزار دستگاه هدفگذاریشده
- تطبیق کارکرد ناوگان گازوئیلسوز با اطلاعات تردد در سامانهی جامع پیمایش
- الزام دستگاههای اجرایی به پاسخگویی دقیق دربارهی سرنوشت سوخت تحویلی
ناکارآمدی برخوردهای فیزیکی و لزوم پایش چندلایه
چهار بخش اصلی حملونقل، صنعت، کشاورزی و نیروگاهها مقاصد عمدهی سوخت یارانهای محسوب میشوند. به گفتهی سردار جلال امینی، رئیس پلیس مبارزه با قاچاق کالا و ارز امنیت اقتصادی فراجا، در یک سال گذشته افزون بر یک میلیارد لیتر سوخت غیرمجاز کشف شده و ریشهیابی پروندهها به کاهش ۵ میلیون لیتری قاچاق روزانه انجامیده است.
ساختار سازمانیافتهی شبکههای غیررسمی نشان میدهد تکیه بر گشتهای فیزیکی بهتنهایی کارساز نیست. بستن گلوگاههای انحراف نیازمند اتصال برخط بانکهای اطلاعاتی دستگاههای متولی، حذف سهمیههای صوری و شفافیت در دیسپچینگ فرآوردههای نفتی خواهد بود.
به نظر شما پایش هوشمند ناوگان و خطوط لوله میتواند بدون دستکاری قیمتها، جلوی خروج سوخت را بگیرد؟ دیدگاه خود را بنویسید.