چرا لاستیک زاپاس حتی اگر استفاده نشده باشد، پس از ۱۰ سال باید تعویض شود؟

بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند لاستیک زاپاسی که سال‌ها در صندوق عقب خودرو باقی مانده و حتی یک‌بار هم روی چرخ نصب نشده، همچنان مانند روز اول قابل استفاده است. از نظر ظاهری نیز ممکن است این لاستیک آج‌های سالمی داشته باشد و هیچ نشانه‌ای از ساییدگی در آن دیده نشود.

با این حال، لاستیک حتی در زمان نگهداری نیز فرسوده می‌شود و گذشت زمان می‌تواند ویژگی‌های مواد تشکیل‌دهنده آن را تغییر دهد. به همین دلیل، سازندگان مطرح لاستیک توصیه می‌کنند زاپاس نیز مانند لاستیک‌های مورد استفاده خودرو از نظر سن و وضعیت فنی بررسی شود.

لاستیک از ترکیبات لاستیکی و مواد مختلفی ساخته شده که برای حفظ انعطاف‌پذیری، چسبندگی و تحمل فشار و بار طراحی شده‌اند. با گذشت زمان، ویژگی‌های این مواد تغییر می‌کند و لاستیک ممکن است بخشی از انعطاف‌پذیری اولیه خود را از دست بدهد. گرما، تابش فرابنفش، اوزون، شرایط نگهداری و تغییرات دمایی می‌توانند روند پیر شدن را تحت تأثیر قرار دهند.

این فرایند الزاماً با ساییدگی آج همراه نیست. به همین دلیل، زاپاسی که سال‌ها در محفظه خودرو مانده ممکن است از نظر ظاهری سالم به نظر برسد، اما سن آن همچنان یک عامل مهم در ارزیابی ایمنی است. توصیه می‌شود لاستیک‌هایی که ۱۰ سال از تاریخ تولیدشان گذشته است، حتی اگر ظاهر مناسبی داشته باشند، تعویض شوند؛ این توصیه شامل لاستیک زاپاس نیز می‌شود.

عدد ۱۰ سال را باید یک توصیه احتیاطی دانست، نه تضمینی برای سالم ماندن لاستیک تا روز آخر این دوره. ممکن است لاستیکی به دلیل نگهداری نامناسب، آسیب فیزیکی یا افت فشار، زودتر از این زمان نیاز به تعویض داشته باشد؛ بنابراین، مشاهده ترک، برآمدگی، بریدگی یا آسیب‌های دیگر را نباید به این دلیل که لاستیک هنوز ۱۰ ساله نشده است نادیده گرفت.

از سوی دیگر، اگر زاپاس قدیمی‌تر از ۱۰ سال باشد، باقی ماندن آج کافی یا نداشتن ترک‌های قابل مشاهده دلیل مطمئنی برای ادامه استفاده نیست. توصیه سازندگان این است که چنین لاستیکی با نمونه‌ای نو جایگزین شود. البته دستورالعمل اختصاصی سازنده خودرو و نوع زاپاس، به‌ویژه در مدل‌هایی که از لاستیک موقت استفاده می‌کنند، باید در نظر گرفته شود.

برای بررسی سن لاستیک، باید به نوشته‌های حک‌شده روی دیواره آن توجه کرد. در لاستیک‌هایی که شماره شناسایی DOT دارند، چهار رقم پایانی تاریخ تولید را نشان می‌دهد: دو رقم نخست، هفته تولید و دو رقم بعدی، سال تولید را مشخص می‌کنند. برای مثال، عدد ۱۲۲۰ به معنای تولید در هفته دوازدهم سال ۲۰۲۰ است. تاریخ تولید را باید از روی خود لاستیک بررسی کرد، نه سال ساخت خودرو یا زمان خرید آن.

در کنار این بررسی، فشار باد زاپاس نیز باید به‌طور دوره‌ای کنترل شود؛ زیرا کم‌باد بودن لاستیک می‌تواند هنگام استفاده به آن آسیب بزند. در نهایت، زاپاس فقط زمانی قابل اتکاست که هم از نظر سن و سلامت فنی وضعیت مناسبی داشته باشد و هم فشار باد آن مطابق توصیه سازنده باشد. باقی ماندن لاستیک در صندوق عقب، آن را از گذشت زمان و فرسودگی مصون نمی‌کند.