داستان خواندنی Electrovan؛ نخستین خودروی هیدروژنی جهان که فقط دو صندلی داشت!

در سال ۱۹۶۶، جنرال موتورز از خودرویی رونمایی کرد که مسیر تازه‌ای را در صنعت خودرو نشان می‌داد. این وسیله که GM Electrovan نام داشت، به‌جای موتور بنزینی یا دیزلی از سیستم پیل سوختی هیدروژنی برای تولید برق استفاده می‌کرد. Electrovan را می‌توان نخستین خودروی جاده‌ای مجهز به پیل سوختی دانست؛ پروژه‌ای آزمایشی که با وجود اهمیت تاریخی، یک ویژگی عجیب داشت: خودرویی که بر پایه یک ون شش‌نفره ساخته شده بود، در نهایت فقط دو صندلی داشت. دلیل این اتفاق را باید در ابعاد و پیچیدگی فناوری آن دوران جست‌وجو کرد.

پروژه Electrovan از سال ۱۹۶۶ و با همکاری مهندسان جنرال موتورز و شرکت Union Carbide آغاز شد. هدف این بود که فناوری پیل سوختی که پیش‌تر در حوزه‌هایی مانند برنامه فضایی مورد توجه قرار گرفته بود، برای حرکت یک خودروی زمینی به کار گرفته شود. مهندسان برای اجرای این ایده، یک دستگاه GMC Handi-Van را انتخاب کردند؛ ون تجاری کوچکی که فضای کافی برای نصب تجهیزات مورد نیاز داشت.

در پیل سوختی، هیدروژن و اکسیژن طی یک واکنش الکتروشیمیایی با یکدیگر ترکیب می‌شوند و برق تولید می‌کنند. این انرژی، موتور الکتریکی خودرو را به حرکت درمی‌آورد و محصول اصلی واکنش نیز آب است. برخلاف موتورهای احتراق داخلی، در این فرایند برای تولید نیروی محرکه نیازی به سوزاندن بنزین یا گازوئیل نیست.

مشکل اصلی مهندسان، جا دادن مجموعه بزرگی از تجهیزات در فضای محدود ون بود. سیستم Electrovan از ۳۲ ماژول پیل سوختی تشکیل می‌شد که زیر کف خودرو قرار گرفته بودند. این مجموعه با حدود ۱۶۸ متر لوله‌کشی به یکدیگر متصل می‌شد و مخازن بزرگ هیدروژن و اکسیژن نیز فضای قابل توجهی از بخش عقب کابین را اشغال می‌کردند. علاوه بر این، مخزن الکترولیت حاوی هیدروکسید پتاسیم و تجهیزات الکتریکی و کنترلی نیز باید در خودرو جای می‌گرفتند.

مجموع این تجهیزات آن‌قدر سنگین و حجیم بود که فضای داخلی ون شش‌نفره به کابینی دو‌نفره تبدیل شد. وزن Electrovan به حدود ۳۲۲۰ کیلوگرم می‌رسید که نزدیک به ۱۷۷۰ کیلوگرم آن به سیستم تولید نیرو و تجهیزات محرکه اختصاص داشت. به این ترتیب، بخش عمده فضای خودرو به فناوری اختصاص یافت و جایی برای صندلی‌های عقب باقی نماند.

Electrovan با وجود اهمیت مهندسی، خودرویی مناسب استفاده روزمره نبود. توان پیوسته سیستم پیل سوختی آن حدود ۳۲ کیلووات بود و جنرال موتورز برد تقریبی ۲۴۱ کیلومتر را برایش تخمین می‌زد. شتاب صفر تا ۹۶ کیلومتر بر ساعت نیز حدود ۳۰ ثانیه طول می‌کشید. فرایند آماده‌سازی و راه‌اندازی سیستم هم پیچیده بود و به‌طور متوسط حدود سه ساعت زمان نیاز داشت.

مسائل ایمنی، هزینه بسیار زیاد مواد مورد استفاده در پیل سوختی، به‌ویژه پلاتین و نبود زیرساخت سوخت‌گیری هیدروژن نیز مانع تجاری‌سازی این پروژه شد. Electrovan در نهایت به یک نمونه آزمایشی محدود باقی ماند و هرگز وارد تولید انبوه نشد. با این حال، تجربه به‌دست‌آمده از توسعه آن، یکی از گام‌های مهم جنرال موتورز در مسیر ساخت خودروهای پیل سوختی به شمار می‌رود.