بررسی ریشه‌های صدای تق‌تق موتور در هوای سرد؛ از تاخیر در روغن‌کاری تا زنجیر تایم و اقداماتی که مانع از آسیب جدی به خودرو می‌شوند.
صدای تق‌تق موتور هنگام روشن کردن خودرو در هوای سرد، برای بسیاری از رانندگان آشناست؛ صدایی که گاهی چند ثانیه پس از استارت از بین می‌رود و گاهی تا زمان گرم شدن موتور ادامه پیدا می‌کند. با این حال، نباید هر صدای مشابهی را نشانه خرابی جدی دانست یا برعکس، همه آن‌ها را به سرد بودن هوا نسبت داد.
منشأ این صدا می‌تواند از عملکرد طبیعی برخی قطعات در لحظات ابتدایی روشن شدن موتور تا ایراد در سیستم روغن‌کاری، مجموعه سوپاپ‌ها یا زنجیر تایم متفاوت باشد. تشخیص درست، بیش از هر چیز به مدت صدا، محل شنیده شدن و تغییر آن پس از گرم شدن موتور بستگی دارد.
چرا موتور در استارت سرد تق‌تق می‌کند؟
یکی از علت‌های رایج، تأخیر کوتاه در رسیدن روغن به قطعات بالای موتور است. پس از خاموش شدن خودرو، بخشی از روغن به کارتل بازمی‌گردد و قطعاتی مانند تایپیت‌های هیدرولیکی یا تنظیم‌کننده‌های هیدرولیکی سوپاپ ممکن است برای رسیدن به فشار کاری به چند لحظه زمان نیاز داشته باشند. در این فاصله، لقی موقت میان قطعات می‌تواند صدای ضربه‌ای یا تق‌تق ایجاد کند. در برخی موتورها، صدایی کوتاه در لحظه استارت، طبق دستورالعمل سازنده، طبیعی محسوب می‌شود؛ اما طولانی شدن یا تشدید آن نیازمند بررسی است.
نوع و وضعیت روغن موتور نیز اهمیت زیادی دارد. روغن نامناسب یا بیش از حد غلیظ برای شرایط دمایی محیط، در هوای سرد دیرتر در مجاری موتور جریان پیدا می‌کند و ممکن است روان‌کاری اولیه را با تأخیر انجام دهد. پایین بودن سطح روغن، استفاده از فیلتر نامناسب یا گرفتگی مجاری روغن هم می‌تواند در ایجاد صدا نقش داشته باشد. به همین دلیل، بررسی سطح روغن و اطمینان از انتخاب گرانروی و استاندارد توصیه‌شده در دفترچه خودرو، نخستین اقدام منطقی است.
علت احتمالی دیگر به زنجیر تایم یا وضعیت تسمه تایم و سفت‌کن آن مربوط می‌شود. در بعضی موتورها، سفت‌کن زنجیر با فشار روغن کار می‌کند. اگر پس از خاموش شدن خودرو فشار روغن داخل آن کاهش یابد یا قطعه دچار فرسودگی شده باشد، زنجیر ممکن است هنگام استارت برای چند لحظه شل بماند و صدای تق‌تق ایجاد کند. فرسودگی سوپاپ یک‌طرفه سفت‌کن زنجیر تایم نیز جزو عوامل افت فشار روغن و ایجاد صدای ضربه‌ای در استارت سرد برخی مدل‌ها به حساب می‌آید.
گاهی نیز صدایی که از نزدیکی موتور شنیده می‌شود، در واقع از نشتی دود در اتصال منیفولد اگزوز ناشی می‌شود. ترک یا خرابی واشر منیفولد اگزوز هم به‌عنوان علت صدای تیک‌تیک در استارت سرد برخی خودروها مطرح شده است؛ صدایی که ممکن است پس از گرم شدن موتور کاهش یابد یا ناپدید شود؛ بنابراین، تشخیص منشأ صدا تنها با شنیدن آن از داخل کابین امکان‌پذیر نیست.
برای رفع صدای تق‌تق چه باید کرد؟
اگر صدا کوتاه است و بلافاصله پس از استارت از بین می‌رود، ابتدا سطح روغن، زمان آخرین تعویض و مشخصات روغن مصرفی را بررسی کنید. از گاز دادن شدید به موتور سرد خودداری کنید و اجازه دهید موتور در دور آرام، چند لحظه به وضعیت پایدار برسد؛ البته گرم کردن طولانی خودرو در حالت توقف ضرورتی ندارد. اگر صدا هر روز تکرار می‌شود، مدت آن افزایش یافته یا پس از گرم شدن موتور هم ادامه دارد، مراجعه به تعمیرکار برای بررسی فشار روغن، فیلتر، تایپیت‌ها، زنجیر تایم و اتصالات اگزوز ضروری است.
روشن شدن چراغ هشدار فشار روغن، همراهی صدا با کوبش شدید یا افزایش ناگهانی آن، موضوع را جدی‌تر می‌کند. در چنین شرایطی بهتر است موتور را خاموش کنید و تا بررسی علت، به رانندگی ادامه ندهید. تعویض خودسرانه قطعات نیز راه‌حل مناسبی نیست؛ زیرا صدای مشابه ممکن است از ایرادهای کاملاً متفاوتی ناشی شود.
در پایان باید گفت صدای تق‌تق موتور در استارت سرد نه همیشه نشانه خرابی است و نه باید همواره طبیعی تلقی شود. توجه به مدت و شدت صدا، بررسی وضعیت روغن و تشخیص دقیق منشأ آن، از هزینه‌های تعمیراتی غیرضروری و آسیب‌های احتمالی به موتور جلوگیری می‌کند.
