شنیدن صدای تقتق متوالی هنگام دور زدن معمولا از خرابی سرپلوس یا آسیب قطعات جلوبندی است و بررسی ریتم صدا زمان عیبیابی را کوتاه میکند.
شنیدن صدای تقتق از اطراف چرخهای جلو هنگام دور زدن، بهخصوص در پارکینگها، دوربرگردانها و حرکت با فرمان کاملاً چرخیده، میتواند نشانه وجود ایراد در مجموعه انتقال قدرت یا قطعات جلوبندی باشد.
یکی از محتملترین علتها، فرسودگی سرپلوس یا مفصل بیرونی پلوس است؛ قطعهای که نیروی موتور را در زوایای مختلف فرمان و حرکت چرخ به آن منتقل میکند. با این حال، هر صدای تقتق در انتهای چرخش فرمان به معنی خرابی پلوس نیست و برای تشخیص درست باید به زمان شنیده شدن صدا، ریتم آن و شرایط حرکت خودرو توجه کرد.
خرابی سرپلوس؛ یکی از دلایل اصلی صدای تقتق
در خودروهای دیفرانسیل جلو، پلوس نیروی گیربکس را به چرخهای محرک منتقل میکند. در دو انتهای این محور، مفصلهایی با قابلیت تغییر زاویه وجود دارند که به آنها مفصل سرعت ثابت یا CV Joint گفته میشود. مفصل بیرونی امکان انتقال نیرو را هنگام چرخیدن چرخها فراهم میکند و به همین دلیل هنگام دور زدن، تحت فشار بیشتری قرار میگیرد.
با فرسوده شدن این مفصل، حرکت اجزای داخلی آن دیگر به نرمی و دقت گذشته انجام نمیشود. در نتیجه، هنگام پیچیدن با زاویه زیاد فرمان، صدای تقتق متوالی از سمت چرخ شنیده میشود. این صدا معمولاً هنگام حرکت با سرعت کم و همزمان با فشردن پدال گاز واضحتر است و ممکن است با افزایش سرعت خودرو، تعداد ضربهها نیز بیشتر شود.
اگر صدای تقتق هنگام دور زدن بهصورت منظم تکرار میشود و با حرکت چرخ تناسب دارد، احتمال خرابی مفصل بیرونی پلوس افزایش پیدا میکند. البته تشخیص قطعی به بررسی فنی نیاز دارد و صرف شنیدن صدا برای تعویض قطعه کافی نیست.
پارگی گردگیر پلوس چگونه باعث ایجاد صدا میشود؟
مفصلهای پلوس برای کاهش اصطکاک و جلوگیری از سایش، با گریس مخصوص روانکاری میشوند. این گریس داخل قطعه و زیر پوششی لاستیکی به نام گردگیر پلوس باقی میماند. اگر گردگیر بر اثر فرسودگی، برخورد با اجسام خارجی یا نصب نامناسب پاره شود، گریس به بیرون نشت میکند و گردوغبار، آب و ذرات آلاینده به داخل مفصل راه مییابند.
در چنین شرایطی، قطعات داخلی مفصل بهتدریج ساییده میشوند و ممکن است هنگام چرخاندن فرمان صدای تقتق ایجاد کنند. گاهی پیش از شروع صدا میتوان آثار پاشیدن گریس را روی سطح داخلی رینگ، لاستیک یا اطراف مجموعه پلوس مشاهده کرد. اگر پارگی گردگیر بهموقع تشخیص داده شود و مفصل هنوز آسیب ندیده باشد، ممکن است با تعویض گردگیر و گریسکاری اصولی بتوان از خرابی بیشتر جلوگیری کرد؛ اما پس از ایجاد سایش و صدای ناشی از آن، معمولاً تعویض مفصل آسیبدیده ضرورت پیدا میکند.
آیا قطعات جلوبندی و فرمان هم تقتق میکنند؟
خرابی سرپلوس تنها احتمال موجود نیست. سیبک فرمان، سیبک طبق، بوشهای سیستم تعلیق و بلبرینگ بالای کمکفنر نیز ممکن است هنگام چرخاندن فرمان صدا ایجاد کنند. البته نوع صدای این قطعات همیشه شبیه تقتق منظم سرپلوس نیست.
برای مثال، لقی سیبکها یا اتصالات جلوبندی بیشتر میتواند به شکل ضربه یا کوبش، بهخصوص هنگام عبور از ناهمواریها و تغییر جهت حرکت، شنیده شود. خرابی بلبرینگ یا پایه بالای کمکفنر نیز ممکن است هنگام چرخاندن فرمان در حالت توقف، صدای تقه، کلیک یا جیرجیر ایجاد کند.
از سوی دیگر، گاهی منشأ صدا خود مجموعه فرمان است. لقی اتصالات جعبه فرمان، پایههای نگهدارنده یا اجزای ستون فرمان میتواند هنگام چرخاندن فرمان، بهویژه در انتهای مسیر، صدای ضربه ایجاد کند. در برخی موارد حتی تماس نامناسب یا وجود گریس در محل اتصال جعبه فرمان به زیرشاسی بهعنوان یکی از علتهای صدای کلیک و تقه هنگام چرخاندن فرمان معرفی شده است بنابراین نباید بدون بررسی، تمام صداهای این ناحیه را به پلوس نسبت داد.
چگونه علت صدای تقتق را تشخیص دهیم؟
یکی از نکات مهم در عیبیابی، توجه به شرایطی است که صدا در آن شنیده میشود. اگر خودرو در حال حرکت باشد و هنگام دور زدن با فرمان کامل، صدای تقتق متوالی از یک سمت به گوش برسد، مفصل بیرونی پلوس باید در اولویت بررسی قرار بگیرد. اگر صدا هنگام چرخاندن فرمان در حالت توقف نیز شنیده شود، بررسی بلبرینگ بالای کمک، اتصالات فرمان و پایههای جعبه فرمان اهمیت بیشتری پیدا میکند.
تعمیرکار باید گردگیرهای پلوس را از نظر پارگی و نشت گریس بررسی کند و سپس لقی مفصلها، اتصالات جلوبندی و نقاط اتصال جعبه فرمان را مورد ارزیابی قرار دهد. بررسی آثار برخورد لاستیک با شلگیر یا قطعات اطراف چرخ نیز ضروری است؛ زیرا در بعضی خودروها، بهویژه پس از تغییر اندازه رینگ و لاستیک یا تعمیر غیراصولی جلوبندی، ممکن است در زاویه زیاد فرمان تماس مکانیکی ایجاد شود.
آیا ادامه رانندگی با صدای تقتق خطرناک است؟
نادیده گرفتن صدای تقتق توصیه نمیشود. اگر علت آن فرسودگی مفصل پلوس باشد، ادامه رانندگی میتواند میزان خرابی را افزایش دهد و در نهایت انتقال نیرو به چرخ را مختل کند. خرابی اتصالات فرمان و جلوبندی نیز ممکن است بر کنترل خودرو اثر بگذارد؛ بنابراین بهتر است در صورت شنیدن صدای تکرارشونده، خودرو در اولین فرصت بررسی شود.
تا زمان مراجعه به تعمیرگاه، از دور زدنهای تند، شتابگیری با فرمان کاملاً چرخیده و نگه داشتن طولانی فرمان در انتهای مسیر خودداری کنید. اگر صدا با لرزش شدید، ضربههای سنگین، گیرکردن فرمان یا اختلال در کنترل خودرو همراه شد، ادامه رانندگی ایمن نیست و باید خودرو را متوقف و برای انتقال آن به تعمیرگاه اقدام کرد.