ایران خودرودنده عقب

تاریخچهٔ پیکان، یار قدیمی ایرانیان (قسمت یازدهم)

پس‌ازاینکه در قسمت قبلی مطلب تاریخچهٔ پیکان تصمیم گرفتم در این قسمت بدون پرداختن به جزئیات مطلب را به پایان برسانم، بسیاری از دوستان نسبت به بنده اظهار لطف کرده و خواستار ادامهٔ مطلب با جزئیات کامل شدند؛ بنابراین برای احترام به خواستهٔ این دوستان طبق روال گذشته مطلب تاریخچهٔ پیکان را ادامه داده و تا حد امکان جزئیات آن‌را بیان می‌کنم.

در قسمت قبلی تا آنجا پیش رفتیم که ایران‌ناسیونال در سال ۱۳۵۶ فیس‌لیفت هانتر MK4 را روی پیکان انجام داد و نمونه‌ای جدید را به بازار عرضه کرد؛ اما همان‌طور که در قسمت سوم گفته شد، در همین سال (۱۹۷۷) شرکت کرایسلر اروپا (مالک گروه روتس) تولید تمامی مدل‌های روتس آرو را متوقف کرد و مدل کرایسلر هانتر را بجای تمامی آن‌ها معرفی نمود که از هریک از اعضای خانوادهٔ آرو قطعه‌ای را قرض کرده بود. همچنین این امر با کاهش شدید تولید هانتر همراه شد. به همین دلیل ایران‌ناسیونال که اکثر قطعات پیکان را همچنان از کرایسلر تأمین می‌کرد متوجه می‌شود که تا چند سال آینده تولید کرایسلر هانتر به‌عنوان آخرین بازماندهٔ خانوادهٔ آرو متوقف شده و درنتیجه قطعات آن ازجمله موتور ۱۷۲۵ تولید نخواهند شد. بدین ترتیب ادامهٔ تولید پیکان و شرکت ایران‌ناسیونال با بحران روبرو شد.

ikco-paykan-1977-automatic

بنابراین ایران‌ناسیونال به فکر انتخاب موتوری جایگزین برای موتور ۱۷۲۵ سی‌سی پیکان افتاد. مناسب‌ترین موتور برای این کار در بین موتورهای کرایسلر اروپا، موتور ۱۶۰۰ سی‌سی متعلق به هیلمن اونجر بود که البته در آن سال نامش به کرایسلر اونجر تغییر کرده بود. این موتور با پلت‌فرم پیکان سازگاری داشت و همچنین تولید آن‌همچنان در کرایسلر اروپا صورت می‌گرفت. از سوی دیگر، هیلمن اونجر با همین موتور چند سال قبل به‌صورت وارداتی در ایران عرضه و با استقبال مواجه شده بود. بدین ترتیب ایران‌ناسیونال محاسبات فنی و نصب موتور ۱۶۰۰ سی‌سی اونجر بر روی پیکان را از کرایسلر درخواست کرد و پروژهٔ نصب این موتور آغاز شد؛ اما در سوی دیگر بازهم مشکلی ادامهٔ تولید پیکان را تهدید می‌کرد. در همان سال‌ها به دلیل کاهش فروش محصولات کرایسلر اروپا (در اصل گروه روتس سابق) شرکت کرایسلر تصمیم داشت شعبهٔ اروپایی خود را به پژو بفروشد و به‌احتمال‌زیاد تولید هانتر به‌زودی به‌طور کامل متوقف می‌شد. بدین ترتیب قطعه سازان بریتانیایی هم که قطعات ظاهری و تزئینی آن‌را تأمین می‌کردند، به تولید قطعات آن خاتمه می‌دادند.

کرایسلر اونجر 1976
کرایسلر اونجر ۱۹۷۶

به همین دلیل ایران‌ناسیونال با تأمین قطعات تزئینی پیکان ‌هم با مشکل مواجه می‌شد؛ بنابراین این شرکت تصمیم گرفت درحالی‌که ۱۰ سال از تولید پیکان می‌گذشت، علاوه به تعویض موتور، فیس‌لیفتی کلی در آن اعمال کرده و آن‌را از ظاهر قدیمی و کهنه‌اش دور سازد. بدین ترتیب ایران‌ناسیونال از کرایسلر فیس‌لیفت پیکان را هم درخواست کرد. البته پیش‌ازاین در اوایل دههٔ ۵۰ شمسی هم به دلیل اینکه انتقاداتی به عدم به‌روزرسانی و تغییر پیکان وارد شده بود ایران‌ناسیونال از کرایسلر اروپا/گروه روتس درخواست فیس‌لیفت و ارتقاء پیکان را صرفاً برای ایران کرده بود و حتی پروتوتایپ‌هایی هم از آن‌ها ساخته شد اما هیچ‌کدام به نتیجه نرسیدند. بااین‌حال این بار قضیه جدی بود و به همین دلیل درنهایت کرایسلر اروپا تصمیم گرفت از چراغ‌ها و قطعات ظاهری دیگر محصولات در حال تولید خود برای پیکان استفاده کند.

پروتوتوتایپ‌های فیس‌لیفت پیکان که البته هرگز تولید نشدند
پروتوتوتایپ‌های فیس‌لیفت پیکان که البته هرگز تولید نشدند

کرایسلر در سال ۱۹۷۰ شرکت سیمکا را خریداری کرده و به زیرمجموعه‌های خود افزوده بود. این شرکت در سال ۱۹۷۵ خودروی جدیدی را معرفی کرد که با سه نام سیمکا ۱۳۰۷، ۱۳۰۸ و ۱۳۰۹ به بازار عرضه می‌شد. این خودرو توانست به‌عنوان خودروی سال ۱۹۷۵ اروپا انتخاب گردد و توسط دیگر زیرمجموعه‌های کرایسلر مانند تالبوت و حتی خود کرایسلر نیز عرضه می‌شد؛ اما ارتباط سیمکا ۱۳۰۷/۱۳۰۸/۱۳۰۹ با پیکان چیست؟

سیمکا 1307
سیمکا ۱۳۰۷
سیمکا 1308
سیمکا ۱۳۰۸

کرایسلر برای فیس‌لیفت و ارتقاء ظاهری و داخلی پیکان تصمیم گرفت از قطعات سیمکا ۱۳۰۷/۱۳۰۸/۱۳۰۹ استفاده کند؛ بنابراین از چراغ‌های جلو و عقب و جلوپنجرهٔ این خودرو برای پیکان جدید استفاده شد و حتی طراحی داشبورد و غربیلک فرمان آن‌هم برگرفته از همین محصول سیمکا است. بدین ترتیب پروژهٔ به‌روزرسانی پیکان و همین‌طور نصب موتور ۱۶۰۰ بر روی آن توسط کرایسلر انجام شده و پیکان جدید با قطعاتی متعلق به سیمکا اختصاصاً برای ایران‌ناسیونال طراحی گردید. نهایتاً پیکان جدید به ایران‌ناسیونال تحویل داده ‌شد و همین‌طور خط تولید برای موتور ۱۶۰۰ سی‌سی اونجر در ایران آماده گردید.

auto3_005

پروتوتایپ پیکان جدید که توسط کرایسلر طراحی شد
پروتوتایپ پیکان جدید که توسط کرایسلر طراحی شد

همان‌طور که در بالا اشاره شد و در قسمت قبلی هم گفتیم، ایران‌ناسیونال در سال ۱۳۵۴ هیلمن اونجر را به‌صورت وارداتی به بازار عرضه کرد. به دلیل اینکه این خودرو در ایران با استقبال مواجه شد ایران‌ناسیونال تصمیم به تولید آن گرفت. بدین ترتیب خط تولید نصب شده و تولید هیلمن اونجر در سال ۱۳۵۷ آغاز شد. در همین سال تغییراتی جزئی در ظاهر پیکان صورت گرفت به‌گونه‌ای که زه‌های میانی جلوپنجره حذف شده و یک زه به بالای آن روی لبهٔ کاپوت اضافه ‌شد. همچنین یک نوار لاستیکی هم روی سپرها نصب گردید.

پیکان دولوکس 1357
پیکان دولوکس ۱۳۵۷

در همین دوران، انقلاب رخ داده و کارخانهٔ ایران‌ناسیونال توسط دولت وقت انقلابی از برادران خیامی گرفته و مصادره می‌شود. البته چند سال قبل از انقلاب، احمد و محمود از هم جدا شده و احمد مالکیت کل کارخانهٔ ایران‌ناسیونال و شرکت اتوبوس‌سازی را به محمود واگذار کرده و خود با سرمایه‌ای کسب کرده بود شرکت‌های دیگری چون شرکت مبل‌سازی مبلیران و فروشگاه‌های زنجیره‌ای فردوسی را تأسیس نمود؛ اما ایران‌ناسیونال هم همچنان تحت مالکیت محمود در حال پیشرفت روزافزون بود به‌گونه‌ای که فروش تولیدات این شرکت در سال ۱۳۵۳ به عدد فوق‌العادهٔ ۹.۱ میلیارد تومان رسید. همچنین هرچند در سال ۱۳۵۶ پروژهٔ به‌روزرسانی پیکان آغاز شده بود اما محمود خیامی تصمیم داشت آرام‌آرام چندی بعد تولید پیکان را متوقف کرده و پژو ۳۰۵ را جایگزین آن کند. مذاکرات برای تولید این خودرو در ایران با پژو انجام گرفت و حتی بخش‌هایی از خط تولید آن‌هم نصب شد اما وقوع انقلاب مانع تولید ۳۰۵ در ایران و جایگزینی آن با پیکان گردید.

پژو 305
پژو ۳۰۵

همچنین حتی محمود خیامی به دلیل ارتباطی که با مرسدس بنز در تولید اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌های آن داشت، با این شرکت جهت تولید بنز ۱۷۰ در ایران وارد مذاکره شد که البته این پروژه هم به همان دلیل به نتیجه نرسید. درنهایت همان‌طور که اشاره شد با وقوع انقلاب، کارخانهٔ ایران‌ناسیونال و تمامی اموال محمود خیامی مصادره شده و او به خارج از کشور می‌رود. البته وی در آنجا هم دست از تلاش و کوشش برنداشته و به دلیل ارتباط خوبی که با مرسدس بنز داشت، نمایندگی ایران شرکت را اخذ کرده و در این کار هم بسیار پیشرفت کرد تا جایی که هم‌اکنون محمود خیامی که در انگلستان ساکن است، نمایندگی‌های مرسدس بنز را در این کشور و در آمریکا در اختیار دارد. همچنین محمود با درآمدهایی که کسب کرد فعالیت‌های خیرخواهانهٔ بسیاری نیز انجام داد. در سوی دیگر احمد خیامی هم بعد از انقلاب به تورنتوی کانادا مهاجرت کرد؛ اما چند وقت بعد به دلیل بیماری سرطان و برای معالجه به لس‌آنجلس رفت و چند سال آخر عمر خود را در آپارتمانی دوخوابه در لس‌آنجلس سپری کرد که زمین تا آسمان با منزل چند هزار متری‌اش در تهران تفاوت داشت. سرانجام احمد خیامی، این مرد بزرگ ایرانی در اواخر دههٔ ۱۳۶۰ در آمریکا دار فانی را وداع گفت.

محمود خیامی
محمود خیامی

بدین ترتیب کارخانه‌ای که این دو برادر که برای تأسیس و راه‌اندازی آن بسیار تلاش کرده بودند و ثمرهٔ چندین سالهٔ کوشش و عمر آن‌ها بود در اختیار دولت قرار گرفت. این شرکت در سال‌های ۵۷ و ۵۸ تقریباً تعطیل بود و فعالیت‌هایش متوقف شد به همین دلیل هرچند پیکان جدید به‌طور کامل و آمادهٔ تولید از سوی کرایسلر به ایران‌ناسیونال تحویل داده شده بود اما به دلیل وقوع انقلاب تولید آن به تأخیر افتاد. این در حالی بود که در دوران تعطیلی ایران‌ناسیونال، کرایسلر به تعهدات خود عمل می‌کرد و همچنان قطعات پیکان را برای ایران می‌فرستاد اما به دلیل توقف خط تولید این قطعات انبار می‌شدند.

ادامه دارد…

امیر دهقان

نویسنده و مترجم پدال، عاشق ماشین، عشقی که حد و حصر نداره

مطالب مشابه

‫۲۴ دیدگاه‌ها

  1. منصور

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (89 ديدگاه)

    بسیار زیبا بود ؛یه دنیا معنا در جمله اخرنهفته است…
    ما ادعا و اونا عمل

    موافقم ۱
    مخالفم ۰
  2. Elemento

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (11589 ديدگاه)

    .
    ممنونم از آقای دهقان.
    خیلی مفید بود.
    مطالب مهمی یاد گرفتیم.

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
  3. احسان

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (15 ديدگاه)

    احسنت افرین منتظر قسمت بعدی هستیم

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
  4. KING 918 ( سلطان اشتوتگارت)

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (2493 ديدگاه)

    پیکان دولوکس ۱۳۵۷هنوزم صدتا پراید می ارزه ……………..

    موافقم ۲
    مخالفم ۰
  5. سامان اذری

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (3052 ديدگاه)

    دولت چرا اموال محمود خیامی رو مصادره کرد ؟؟؟؟
    کاش کارخونه رو به اتیش میکشون و خاکستر میکرد چیزی به دولت نمیداد
    اونوقت الان کارخونه ای به نام ویرانخودرو نداشتیم

    موافقم ۰
    مخالفم ۲
    1. Matin

      ۱۴ آبان ۱۳۹۵
      سوابق: (233 ديدگاه)

      من نمیدونم اینا با چه منطقی همه چیز رو مصادره کردن ضربه ای که اینا به اسم اسلام زدن آمریکا نمی تونست بزنه?

      موافقم ۰
      مخالفم ۰
      1. حسین

        ۱۴ آبان ۱۳۹۵
        سوابق: (2368 ديدگاه)

        چ ضربه ای؟
        امریکا داعش رو برای ضربه ب اسلام بوجود اورد، اینا چ کردن؟

        موافقم ۱
        مخالفم ۱
    2. حسین

      ۱۴ آبان ۱۳۹۵
      سوابق: (2368 ديدگاه)

      ب دلیل ارتباط ایشون با دربار .
      البته من نشنیدم هیچ وقت گلایه ای کرده باشن تو مصاحبه هاشون!
      چون هم ملی گرا بودن و هم اعتقاد داشتن پولی ک در می‌ارند رو باید خرج مردم کنند و کارخانه جز اموال عمومی شد!پس یک باری از روی دوش‌شان برداشته شد!

      موافقم ۰
      مخالفم ۱
    3. ونوم

      ۱۴ آبان ۱۳۹۵
      سوابق: (543 ديدگاه)

      سامان جان اون اوایل به پولدارها خیلی مشکوک بودن و اکثرا اموالشون مصادره شد

      موافقم ۰
      مخالفم ۰
  6. احمد

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (128 ديدگاه)

    دمتون گرم
    سال ۵۷ هفت میخواستند پیکان کنار بذارند قطعا اگه روند ادامه پیدا میکرد از کره جلوتر بودیم

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
  7. حسین

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (2368 ديدگاه)

    خیلی جالب بود داستان فیس لیفت کرایسلر
    و اینکه خود ایران توان فیس لیفت کردن هم نداشته و توان تولید قطعات ظاهری رو هم نداشته و نگران توقف تولیدش در خارج بوده!
    کاش راجب علت انتخاب و تولید نشدن پژو ۳۰۵ در قسمت بعدی بیشتر توضیح بدید.
    گزینه دیگه ای جز موتور ۱۶۰۰ نبوده؟
    خیلی مقاله خوب و دقیقی هست ،منتظر قسمت های بعدی اش هستیم!
    همینجور دقیق و ریز!
    فقط اگه میشه ۲یا ۳ بار در هفته مطلب رو ادامه بدید بجای جمعه ها!
    خسته نباشید، با قدرت ادامه بدید.

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
    1. قاسم شريعتي

      ۱۴ آبان ۱۳۹۵
      سوابق: (10 ديدگاه)

      دوست عزیز یک کم تو قضاوتهامون درنگ کنیم. الان بعد از گذشت بیش از پنجاه سال و با انواع و أقسام رانت ما نتونستیم یه فیست لیفت روی ماشینهای مونتاژی انجام بدیم اگر میتونستیم حتما روی سمند با ده برابر قیمت تمام شده جهانی انجام میدادیم اونوقت شما توقع داشتی بعد از ده سال که اولین پایه های صنعت خودرو در کشور قرار داده شده بتونن خودرو طراحی کنند. در ضمن همین که هر روز به فکر عرضه مدل جدید و انقراض یه خودروی پرفروش در بازار رقابتی اونروزهای ایران بودن به معنای به روز بودن و تصمیمات درست برادران خیامی و تیمشون. به معنای واقعی ایرانی و ایراندوست بودند. روح بزرگ احمد خیامی قرین الطاف حضرت حق باشه و ارزوی طول عمر برای اقای محمود خیامی کارافرین بزرگ ایرانی داریم

      موافقم ۲
      مخالفم ۰
      1. حسین

        ۱۴ آبان ۱۳۹۵
        سوابق: (2368 ديدگاه)

        در هوش و درایت و ملی گرا بودن و بفکر مردم بودن برادران خیامی ک شکی نیس، منظور من این بود ک فمیزم توان ایران اون موقع بعد ۱۰ سال هیچ بوده!
        همین فیس لیف های پراید و ۲۰۶ و سورن و … هم انجام شده، اینحوری نبوده ک کاری نشه!
        گفتن ۵۰ سال هم غلطه، چون ۱۰سال اول ک خوندیم توان خاصی نبوده،سر هم کردن قطعات بوده!
        بعدش هم تقریبا یک دهه جنگ ک هر سالش ایران رو کلی عقب انداخت !
        بعدش هم یک دهه مشکلات اقتصادی بود!کار خاصی نمیشد کرد!میرسیم ب دهه ۸۰ شمسی ک اشتباه بزرگی رخ داد و اونم سرمایه گذاری بیش از حد روی سمند،افزایش تولید و ساخت سایت های خارجی بود!

        موافقم ۱
        مخالفم ۰
  8. حسین

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (2368 ديدگاه)

    اگه پژو ۳۰۵ جایگزین میشد، چ قیمتی داشت؟
    قیمت پیکان سال ۵۷ اما قبل انقلاب، چند بوده؟
    ایا میشد ۳۰۵ جایگزین پیکان بشه یا کنار هم تولید میشدن؟
    روند داخلی سازی قطعات پیکان بعد انقلاب چ جوری بود؟ قبل انقلاب چقدر داخلی سازی شد؟
    بعد پیکان ، چرا ۲۰۵ و ۲۰۶ و ۴۰۵ انتخاب شد؟چرا دنبال ژاپنی نرفتن؟ بخاطر همون قرارداد با پژو؟ب همین علت موتور ۵۰۴ رو هم روی پیکان بستند؟
    منتظر پاسخ نویسنده محترم و دوستانی ک اطلاع دقیق دارند هستم.
    پیشاپیش از پاسخ دهنده ها ممنونم.

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
  9. حسین

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (2368 ديدگاه)

    قیمت پیکان سال ۵۷ اما قبل انقلاب، چند بوده؟
    ایا میشد ۳۰۵ جایگزین پیکان بشه یا کنار هم تولید میشدن؟
    روند داخلی سازی قطعات پیکان بعد انقلاب چ جوری بود؟ قبل انقلاب چقدر داخلی سازی شد؟
    بعد پیکان ، چرا ۲۰۵ و ۲۰۶ و ۴۰۵ انتخاب شد؟چرا دنبال ژاپنی نرفتن؟ بخاطر همون قرارداد با پژو؟ب همین علت موتور ۵۰۴ رو هم روی پیکان بستند؟
    منتظر پاسخ نویسنده محترم و دوستانی ک اطلاع دقیق دارند هستم.
    پیشاپیش از پاسخ دهنده ها ممنونم.

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
    1. امیر دهقان

      ۱۴ آبان ۱۳۹۵
      سوابق: (581 ديدگاه)

      دوست عزیز صبور باشید جواب بیشتر سوالهاتون رو در قسمتهای بعدی خواهید گرفت

      موافقم ۰
      مخالفم ۰
      1. حسین

        ۱۴ آبان ۱۳۹۵
        سوابق: (2368 ديدگاه)

        پس لطفا ۲،۳ بار در هفته این مطلب رو ادامه بدید.
        ممنون

        موافقم ۰
        مخالفم ۰
      2. Elemento

        ۱۴ آبان ۱۳۹۵
        سوابق: (11589 ديدگاه)

        .
        نه آقای دهقان همین جمعه ها خیلی بهتره.
        خواهشمندم هفته ای یک بار بیشتر نباشه.
        چون حس و حال جمعه ها با پیکان خیلی خوبه.

        موافقم ۰
        مخالفم ۰
  10. حمیدرضا

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (2416 ديدگاه)

    مقاله بسیار جذابی هست بی صبرانه منتظر ادامه هستیم منتهی یه چیز برای من جالبه اونطور که از تصاویر میشه درک کرد مدل سیمکا گویا هم کولر داشته هم شیشه برقی چرا کرایسلر این دو اپشن در اون زمان رو از روی ماشین ایرانی حذف کرده و دوم اینکه اون فیس لیف ایران ناسیونال روی پیکان خیلی گیراتر از کرایسلر بود

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
    1. حسین

      ۱۴ آبان ۱۳۹۵
      سوابق: (2368 ديدگاه)

      کدوم فیس لیف ایران ناسیونال؟
      اولی هم ب سفارش ایران ناسیونال بوده ! نه کار خود ایران ناسیونال!
      (حداقل برداشت من از متن این بود!)
      بعد هم اپشن رو حذف کرده؟اون ی ماشین جدا بوده که ممکنه اون اپشن ها رو داشته باشه و فقط چراغ و فرمانش اومده رو پیکان!
      در واقع باید اون موارد رو هم مثل چراغ جدید به پیکان اضافه میکردن!چیزی حذف نشده!

      موافقم ۰
      مخالفم ۰
  11. شهرام عاشق پیکان و وانت پیکان وپیکان استیشن 1725CC

    ۱۴ آبان ۱۳۹۵
    سوابق: (70 ديدگاه)

    با درود فراوان
    آقا ما بهمان زور نداره اگه مطالبی مانده در قسمتهای بعدی تهیه کنید و ما بیشتر سپاسگزاریم
    بخدا اگه کیفیت قطعات پیکان را بالا ببرند و یک فیس لیفت کلی کنند و حتی ابعاد پیکانه رو تغییر دهند و موتور DOHC زنجیر تایم دار استفاده بشه هیچ کمبودی نداره
    کاش بیشینه توان و بیشینه گشتاورهای انواع پیکانهای مونتاژی ایران را در یک قسمت تهیه کنید بفرمایید بیشترین سرعت و رکوردهای سرعتی و قدرتی و آفرودی و حرکات آکروباتیک پیکان را در قسمتی تهیه بفرمایید

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
  12. اشکان 058

    ۲۶ آذر ۱۳۹۵
    سوابق: (2 ديدگاه)

    برای چی مصادره؟؟؟؟
    اگه این شرکت خصوصی بود الان جای پراید بنز سوار بودیم
    همین طور شرکت های دیگه
    خدا بیامرزتش

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
  13. علی

    ۱۳ اسفند ۱۳۹۵
    سوابق: (2 ديدگاه)

    ببخشید پیکان فیسلیفت از کی به ایران اومد؟
    تو انگلستان تولید نشد؟
    سیمیکا به ایران نیومده؟

    موافقم ۰
    مخالفم ۰
    1. Mohamad

      ۲ اردیبهشت ۱۳۹۷
      سوابق: (85 ديدگاه)

      این فیس لیفت فقط برای تولید در ایران طراحی شد و جای دیگه ای به تولید نرسید.
      چند مدل از خودرو های سیمکا به ایران وارد شدن ولی سیمکا ۱۳۰۷ رو نمیدونم.

      موافقم ۰
      مخالفم ۰

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفاً از نوشتن به‌صورت پینگلیش، اجتناب نمایید. نظرات حاوی توهین، عبارات غیراخلاقی، سیاسی، مطالب غیر مرتبط، اسپم، ترول و تبلیغاتی پذیرفته نمی‌شوند. برای تغییر آواتار خود می‌توانید از سایت گراواتار استفاده نمایید.

دکمه بازگشت به بالا